آزادی ارواح حیوانی؛ الگوی موفق هند در حفاظت از حیات‌وحش

ظرف چند هفته‌ی اخیر، افراد زیادی در هند توسط ببرها (در غرب) دریده شده‌اند، پلنگ‌ها (در شمال) به آن‌ها حمله کرده‌اند و فیل‌ها (در شرق) زیر پاهایشان له کرده‌اند. این مرگ‌ها نیز مانند بسیاری از فاجعه‌هایی که با فرکانسی دلخراش در این کشور رخ می‌دهند که ازدحام مرگبار جمعیت و ریزش پل‌ها نمونه‌های خوب دیگری از آن‌ها هستند، نشان‌دهنده‌ی ناکارآمدی‌های دولت است. با این حال، به شکلی عجیب، آن‌ها بازتاب‌دهنده‌ی موفقیت‌های دولت نیز هستند. هندی‌ها بیشتر با حیوانات وحشی برخورد می‌کنند، زیرا هند در حفاظت از آن‌ها به شکلی چشمگیر موفق عمل کرده است.

ببر را در نظر بگیرید. در دهه‌ی ۱۹۷۰، حیوان ملی هند به سمت انقراض پیش می‌رفت. امروزه این گربه‌سان بزرگ و راه‌راه در حال شکوفایی است. طی دو دهه‌ی گذشته، جمعیت آن‌ها بیش از دو برابر شده و به نزدیک به ۳۷۰۰ قلاده رسیده است، حتی در شرایطی که جمعیت این حیوانات در بخش‌های ثروتمندتر و کم‌جمعیت‌تر آسیا مانند مالزی فرو پاشیده است. هند در تقویت این جانور چنان مؤثر عمل کرده است که با صادرات ببر به کامبوج موافقت کرد؛ جایی که ببرها در آن منقرض شده بودند. «پروژه‌ی ببر» (Project Tiger)، همان‌طور که این تلاش حفاظتی شناخته می‌شود، موعظه‌ای شگفت‌انگیز و باارزش بوده است.

این تنها مورد موفق نیست. چند سال پیش، ایالت غربی گجرات پناهگاهی را برای اسکان جمعیت رو‌به‌رشد شیرهای آسیایی افتتاح کرد. سر وزیر آسام در شرق، اخیراً گفت که این ایالت در سال گذشته، هیچ موردی از شکار غیرقانونی مرتبط با جمعیت بزرگ و رو‌به‌رشد کرگدن‌های خود ثبت نکرده است. چنین پیروزی‌هایی «ارواح حیوانی» را آزاد کرده است. از سال ۲۰۲۲، هند به امید احیای گونه‌ای که در سال ۱۹۵۲ در مرزهای این کشور منقرض شده بود، اقدام به وارد کردن یوزپلنگ از آفریقا کرده است.

احساسات عمومی یکی از دلایلی است که هند در حفاظت از حیوانات خود این‌قدر موفق است. بسیاری از حیوانات چه وحشی و چه اهلی، توسط هندوها محترم شمرده می‌شوند. آزار رساندن به موجودات از هر نوعی، به‌طور کلی در جامعه هند ناپسند شمرده می‌شود. علاوه بر این، این کشور دارای برخی از سخت‌گیرانه‌ترین قوانین حمایت از حیوانات در آسیا است. وقتی صحبت از حفاظت از حیات‌وحش به میان می‌آید، این موضوع کمک‌کننده است که جانوران مورد بحث جذاب هستند و از جاذبه‌ی عمومی برخوردارند. با این وجود، شدت احساسات به گونه‌ای است که حتی موجودات کمتر جذاب مانند کرکس بی‌مو، قوزکرده و لاشه‌خوار نیز موضوع تلاش‌هایی برای افزایش جمعیت خود قرار دارند.

محافظت از حیوانات مدت‌هاست که دغدغه‌ی شخصی رهبران هند نیز بوده است. بیش از دو هزار سال پیش، آشوکا، امپراتوری که این ستون به نام او نامگذاری شده است، احکامی علیه شکار صادر کرد. رهبران مدرن نیز ردای او را به تن کرده‌اند. ایندیرا گاندی، نخست‌وزیر هند در بیشتر دهه‌های ۱۹۷۰، پروژه‌ی ببر را راه‌اندازی کرد. علایق نارندرا مودی شامل عکاسی از حیات‌وحش است.

عامل سوم در موفقیت حفاظت از حیات‌وحش هند، طراحی سیاست است. دولت در آنچه متخصصان آن را «حالت مأموریت» (mission mode) می‌نامند، به مؤثرترین شکل ممکن عمل می‌کند: برنامه‌هایی که حول اهداف مشخص و محدود با تیم‌های اختصاصی سازماندهی شده‌اند. برخی از بزرگ‌ترین دستاوردهای بهداشت عمومی هند، مانند ریشه‌کنی فلج اطفال و توزیع سریع واکسن‌ها در طول پیمانی همه‌گیری کووید-۱۹، به همین روش به دست آمد. همین امر برای حفاظت از محیط‌زیست، با پروژه‌ی ببر نیز صدق می‌کند. این پروژه از آن زمان به بعد الهام‌بخش مجموعه‌ای از ابتکارات از جمله پروژه‌ی فیل، پروژه‌ی پلنگ برفی، پروژه‌ی دلفین و پروژه‌ی کرگدن شده است.

دو گروه از این تلاش‌ها پشتیبانی می‌کنند. یکی بوروکراسی حیات‌وحش است. دولت استعماری بریتانیا «سرویس جنگلداری امپراتوری» را برای قطع چوب ایجاد کرد. پس از استقلال، این نهاد برای محافظت از جنگل‌ها و حیوانات درون آن‌ها تغییر کاربری داد. دیگری جامعه‌ی مدنی در قالب سازمان‌های غیردولتی حفاظتی، محیط‌بانان، دانشمندان و پژوهشگران است که تخصص فراهم می‌کنند و دولت را پاسخگو می‌دارند.

تلاش‌های هند به هیچ وجه بی‌نقص نیست. در واقع، آن‌ها مشکلات خود را ایجاد کرده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد رو‌به‌رشد مناقشه انسان و حیوان اشاره کرد. با این حال، فوق‌العاده است که عموم مردم و سیاستمداران یک کشور نسبتاً فقیر با ظرفیت محدود دولتی و تقاضاهای بی‌پایان برای منابع خود، می‌توانند دور هم جمع شوند تا کاری به این اندازه فداکارانه مانند محافظت از سایر موجودات را به انجام برسانند. حفاظت از حیات‌وحش هند نمونه‌ای از بهترین حالت این کشور است.

این همچنین شاهدی بر این است که سایر مشکلات پیچیده امروز نیز قابل حل هستند. کشوری که می‌تواند منابعی برای محافظت از کرگدن تک‌شاخ پیدا کند، نمی‌تواند ادعا کند که از نظر مالی بیش از حد تحت‌فشار است یا برای رسیدگی به هوای غیرقابل تنفس، آبراه‌های مسدودشده یا مزارع انباشته از زباله‌ی خود بسیار مشغول اولویت‌بندی رشد اقتصادی است. اگر سلامت شهروندانشان دلیل بسیار پیش‌پاافتاده‌ای برای رهبران هند است تا پاکسازی کشور را آغاز کنند، شاید برخی از محیط‌بانان زیرک بتوانند خاطرنشان کنند که ببرها و فیل‌ها نیز از هوا و آب تصفیه‌نشده بهره‌مند خواهند شد.