داروی روان؛ میان کمبود، گرانی و اضطراب

جنگ و فشارهای روانی ناشی از آن، نیاز به مراقبت‌های سلامت روان را افزایش داده است؛ اما هم‌زمان، کمبود مقطعی و گرانی داروهای اعصاب و روان، مسیر درمان را برای شماری از بیماران دشوار کرده است. مسئولان دارویی از بهبود وضعیت تأمین خبر می‌دهند، ولی انجمن روان‌پزشکان تأکید دارد که نبود حتی برخی داروهای مشخص می‌تواند تعادل درمانی بیماران را بر هم بزند. خلاصه‌ای از گزارش روزنامه جهان‌صنعت را در این‌باره می‌خوانید. 

وقتی داروی همیشگی پیدا نمی‌شود

داروهای مورد استفاده برای درمان افسردگی، اضطراب، اختلالات خلقی و دیگر بیماری‌های روان‌پزشکی برای بسیاری از بیماران بخشی ضروری از زندگی روزمره‌اند. با این حال، گزارش‌هایی از کمبود، توزیع نامنظم و افزایش قیمت این داروها منتشر شده است؛ وضعیتی که می‌تواند نگرانی از بازگشت علائم، تشدید بی‌خوابی و اختلال در روند درمان را افزایش دهد.

سیدوحید شریعت، رئیس انجمن روان‌پزشکان ایران، در نامه‌ای به وزیر بهداشت درباره تشدید کمبود برخی داروهای ضروری روان‌پزشکی هشدار داده است. به گفته او، گزارش‌های پزشکان، مراکز درمانی، بیماران و خانواده‌ها نشان می‌دهد که مشکل کمبود برخی داروها در ماه‌های اخیر گسترده‌تر شده است.

روایت متفاوت از وضعیت تأمین

هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان، می‌گوید وضعیت تأمین داروهای اعصاب و روان نسبت به هفته‌های گذشته بهتر شده و در حال حاضر مشکل جدی در تولید این داروها وجود ندارد. به گفته او، مواد اولیه مورد نیاز نیز تا حد زیادی تأمین شده است؛ هرچند کمبودهای مقطعی ممکن است در برخی مناطق ادامه داشته باشد.

احمدی توضیح می‌دهد که بخش عمده واردات پیش‌تر از مسیرهای دریایی انجام می‌شد و محدودیت این مسیرها، تأمین مواد اولیه را با دشواری روبه‌رو کرده است. استفاده از مسیرهای جایگزین ادامه دارد، اما می‌تواند زمان و هزینه واردات را افزایش دهد.

او با اشاره به ذخایر راهبردی دارو می‌گوید طبق قانون، سازمان غذا و دارو باید ذخایر شش‌ماهه داشته باشد و با توجه به موجودی داروها و مواد اولیه، احتمال بروز بحران جدی در تأمین این گروه دارویی را بالا نمی‌داند.

اختلاف بر سر تعریف کمبود

امیرحسین جلالی‌ندوشن، سخنگوی انجمن روان‌پزشکان ایران، تأکید می‌کند که اصل وجود کمبود را نمی‌توان انکار کرد؛ هرچند میزان و گستره آن ممکن است محل اختلاف باشد. به گفته او، سازمان غذا و دارو معمولاً کمبود را بر اساس نام ژنریک دارو ارزیابی می‌کند، در حالی که بیمار ممکن است به فرآورده یا برند مشخصی نیاز داشته باشد.

بنابراین ممکن است یک داروی مشخص در بازار موجود نباشد، اما نمونه ژنریک آن تولید شود؛ وضعیتی که از نگاه نظام رسمی لزوماً کمبود محسوب نمی‌شود، ولی برای بیماری که به فرآورده معینی عادت کرده، همچنان مشکل‌ساز است.

جایگزینی دارو همیشه ساده نیست

به گفته جلالی‌ندوشن، تغییر دارو در بیماری‌های مزمن، از جمله اختلالات روان‌پزشکی، همیشه تصمیم ساده‌ای نیست. برخی بیماران با فرآورده‌ای مشخص به ثبات نسبی رسیده‌اند و تغییر آن ممکن است وضعیت درمانی‌شان را ناپایدار کند. در مواردی نیز قطع یا تغییر دارو می‌تواند نیاز به مراقبت‌های بیشتر و حتی بستری را افزایش دهد.

او همچنین به فشار افزایش قیمت‌ها اشاره می‌کند. هزینه تولید دارو با افزایش قیمت مواد اولیه، انرژی، دستمزد و بسته‌بندی بالا می‌رود و بخشی از این فشار به مصرف‌کننده منتقل می‌شود. از سوی دیگر، همه داروهای روان‌پزشکی تحت پوشش بیمه نیستند و برخی بیماران ناچارند هزینه قابل‌توجهی از جیب خود بپردازند.

گرانی، نسخه‌ها را هم تغییر می‌دهد

کمبود و گرانی ممکن است الگوی مصرف و تجویز دارو را تغییر دهد. برخی بیماران به‌دلیل ناتوانی مالی به دنبال داروهای ارزان‌تر می‌روند و پزشکان نیز وقتی داروی تجویزشده در دسترس نیست، ناچار به بررسی گزینه‌های دیگر می‌شوند. توزیع پراکنده دارو هم می‌تواند بیمار و خانواده‌اش را برای یافتن داروی مورد نیاز سرگردان کند.

جلالی‌ندوشن می‌گوید برای ترسیم تصویری دقیق از تغییرات مصرف و تجویز دارو، اطلاعات سازمان غذا و دارو و سازمان‌های بیمه‌گر اهمیت دارد. به باور او، بررسی این داده‌ها می‌تواند نشان دهد کمبود و افزایش قیمت تا چه اندازه بر انتخاب‌های درمانی اثر گذاشته است.

در مجموع، اگرچه مسئولان از بهترشدن وضعیت تأمین داروهای اعصاب و روان خبر می‌دهند، تجربه بیماران و هشدار متخصصان نشان می‌دهد که دسترسی به داروی مشخص و توان پرداخت هزینه آن همچنان بخش مهمی از مسیر درمان است.