نسلی که برای حقش اجازه نمی‌گیرد

نسل Z نه خواسته‌هایش را لطف مسئولان می‌داند و نه برای بیان آنها به الگوهای نسل‌های پیشین پایبند است. تجربه پلتفرم «کارزار» نشان می‌دهد دانش‌آموزان و دانشجویان با استفاده از ابزارهای دیجیتال، بسیج جمعی و شناخت نقاط حساس تصمیم‌گیری، مطالبات خود را پیگیری می‌کنند؛ نسلی که به‌گفته امیرحسین ناطقی، هم‌بنیان‌گذار کارزار، یکی از ویژگی‌های مهمش را باید در اعتمادبه‌نفس و زودباورنبودن جست‌وجو کرد. بخشی‌از یادداشت روزنامه پیام ما را درباره این تحول می‌خوانید. 

مطالبه‌گری با قواعد تازه

«نسل من هیچ نیازی به نگاه حمایتی و حاکمیتی ندارد؛ نسل ما خودش راه خودش را برای مطالبه‌گری پیدا خواهد کرد.» این جمله را دانشجویی فعال در انجمن‌های علمی، خطاب به معاون رئیس‌جمهور، در نشستی درباره مسائل جامعه زنان بیان کرده است؛ جمله‌ای که تفاوت نگاه نسل جدید با نسل‌های پیشین را نشان می‌دهد.

بحث درباره شناخت و کنشگری نسل Z در شبکه‌های اجتماعی فراگیر شده، اما گاهی این گفت‌وگوها به تحلیل‌های کلیشه‌ای و شعارهای تکراری مسئولان محدود می‌شوند. درحالی‌که برای فهم این نسل، باید به رفتار واقعی آن در موقعیت‌های اجتماعی و شیوه پیگیری خواسته‌هایش توجه کرد.

تجربه پلتفرم «کارزار» نمونه‌ای از این تغییر است. این پلتفرم تاکنون میزبان بیش از ۱۶۰۰ مطالبه در حوزه دانشجویی و نزدیک به ۱۳۰۰ مطالبه دانش‌آموزی بوده است. کارزارهای دانشجویی حدود ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار امضا و مطالبات دانش‌آموزی بیش از ۵ میلیون و ۸۰۰ هزار امضا ثبت کرده‌اند.

حق، نه لطف مسئولان

یکی از تفاوت‌های مهم نسل جدید این است که بسیاری از خواسته‌ها و امکانات را نه امتیازی از سوی حاکمیت، بلکه حق طبیعی خود می‌داند. این نگاه در موضوعات متنوع کارزارهای دانش‌آموزی دیده می‌شود؛ از درخواست تعطیلی مدارس و تعویق امتحانات به‌دلیل سرما و گرما گرفته تا شرایطی مانند کرونا، انتخابات، مناسبت‌های مذهبی و وضعیت جنگی.

نسل Z همچنین در استفاده از مسیرهای اثرگذاری تصمیم‌گیران، انعطاف و هوشمندی نشان می‌دهد. نمونه آن، کارزار تعویق امتحانات نهایی برای فراهم‌شدن امکان شرکت دانش‌آموزان در پیاده‌روی اربعین بود که در مدت کوتاهی چندصد هزار امضا جمع کرد.

برخی دانش‌آموزان برای پیشبرد این مطالبه، علاوه بر فعالیت در کارزار، با وزارتخانه مربوط، سازمان تبلیغات اسلامی، دفاتر ائمه جمعه و نهادهای دیگر تماس گرفتند و موضوع را از مسیری پیگیری کردند که تصور می‌کردند بر تصمیم آموزش‌وپرورش اثر می‌گذارد. به گفته نویسنده، برای بخشی از شرکت‌کنندگان، این استدلال لزوماً انگیزه اصلی نبود؛ بلکه راهی برای جلب حمایت نهادهای اثرگذار به شمار می‌رفت.

این نمونه نشان می‌دهد نسل جدید خود را به شیوه‌های مرسوم و تعارفات نسل‌های پیشین محدود نمی‌کند و می‌کوشد از ابزارهای در دسترس برای رسیدن به هدف استفاده کند.

صراحت در برابر مسئولان

ادبیات مطالبه‌گری نسل جدید نیز تغییر کرده است. این نسل کمتر به زبان خواهش و تعارف متوسل می‌شود و خواسته‌اش را مستقیم بیان می‌کند. موضوع کنکور از نمونه‌های ثابت این مطالبات است: چهار کارزار مرتبط با کنکور بیش از ۱۰۰ هزار امضا گرفته‌اند و ۱۵ کارزار نیز از مرز ۳۰ هزار امضا عبور کرده‌اند.

یکی از بزرگ‌ترین کارزارهای دانش‌آموزی به حذف یا مثبت‌شدن تأثیر معدل پایه یازدهم در کنکور اختصاص داشت. نویسنده این کارزار، دانش‌آموزی از آباده فارس بود که با اعتمادبه‌نفس، مطالبه خود را خطاب به مسئولان بیان کرد و پرسید: «این چه عدالتی است؟»

به‌گفته ناطقی، توانایی سازمان‌دهی یک کارزار چندصد هزار نفری و بیان صریح خواسته‌ها، از ویژگی‌های قابل‌توجه این نسل است. نوجوانی که چنین مطالبه‌ای را مطرح می‌کند، خود را در موقعیتی نمی‌بیند که برای سخن‌گفتن با مسئولان ناچار به رعایت تشریفات و ملاحظات رایج باشد.

مهم‌ترین ویژگی؛ زودباورنبودن

تفاوت نسل Z فقط در استفاده از شبکه‌های اجتماعی یا جسارت در بیان خواسته‌ها خلاصه نمی‌شود. تجربه کارزارها نشان می‌دهد این نسل می‌تواند مسیرهای مختلف اثرگذاری را شناسایی کند، افراد را حول یک خواسته مشترک گرد هم آورد و برای تغییر یک تصمیم، از ابزارهای متنوع بهره بگیرد.

در چنین شرایطی، مواجهه با این نسل از طریق شعارهای کلی یا نگاه صرفاً حمایتی و از بالا به پایین، راهگشا نیست. شناخت آن مستلزم شنیدن مطالبات واقعی و به‌رسمیت‌شناختن حق مشارکت و اعتراض است.

اگر نسل Z خواسته‌هایش را حق خود می‌داند، مسئولان نیز باید به‌جای تقلیل این رفتار به هیجان نوجوانی یا تأثیر فضای مجازی، آن را به‌عنوان شکلی تازه از کنشگری اجتماعی جدی بگیرند. نسل جدید نه منتظر دعوت به مطالبه‌گری است و نه الزاماً مسیرهای پیشین را تکرار می‌کند؛ راه‌های خودش را پیدا می‌کند و انتظار دارد صدایش شنیده شود.