داشتن شغل به معنای استقلال زنان نیست

نشست «عاملیت اقتصادی زنان» روز چهارشنبه 25 شهریور ماه در موسسه رحمان برگزار شد.

در این نشست، میترا عظیمی، استادیار دانشگاه علامه طباطبایی؛ سوری کعبی، تسهیلگر و مدیرعامل مؤسسه تلاش و تغییر؛ و نعیمه باستانی، تسهیلگر حوزه زنان در مؤسسه مهر و ماه، از سه منظر متفاوت اما مرتبط به موضوع اشتغال، درآمد و استقلال اقتصادی زنان پرداختند. 

نعیمه باستانی تسهیلگر حوزه زنان در مؤسسه مهر و ماه، بحث خود را از یک پرسش ساده اما تعیین‌کننده آغاز کرد: وقتی یک زن تصمیم می‌گیرد شاغل شود، از لحظه‌ی تصمیم‌گیری تا رسیدن به استقلال اقتصادی با چه موانعی روبه‌روست؟

او برای توضیح این مسیر، موقعیت زنی متأهل و دارای فرزند را مثال زد و نشان داد که اشتغال برای او صرفاً پیدا کردن یک فرصت شغلی نیست. زن باید همزمان میان کار، مسئولیت‌های خانه، مراقبت از فرزندان، رفت‌وآمد، مدرسه و سایر وظایف روزمره تعادل برقرار کند. بنابراین، «زمان» یکی از مهم‌ترین منابعی است که در مسیر اشتغال زنان اهمیت پیدا می‌کند.

باستانی سپس با اشاره به مفهوم توانمندسازی و سه مؤلفه «منابع، عاملیت و دستاوردها» توضیح داد که داشتن یک منبع، از جمله درآمد، به‌تنهایی به معنای توانمند شدن نیست. پرسش اساسی این است که زن پس از دستیابی به درآمد، چه میزان اختیار و قدرت انتخاب دارد و این منابع تا چه اندازه به تغییر واقعی در زندگی او منجر می‌شوند.

در این چارچوب، مسئله فقط میزان درآمد زنان نیست، بلکه این است که آنان تا چه اندازه می‌توانند درباره درآمد خود تصمیم بگیرند و آن را در جهت اهداف و خواسته‌های خود به کار گیرند. باستانی همچنین به این نکته توجه کرد که درآمد زنان در بسیاری از موارد صرف نیازهای خانواده و فرزندان می‌شود و در نتیجه ممکن است داشتن درآمد الزاماً به معنای افزایش اختیار و استقلال خود زن نباشد.

در پایان، باستانی به آرزوها و فرصت‌های ازدست‌رفته بسیاری از زنان اشاره کرد؛ زنانی که ممکن است به دلیل مسئولیت‌های خانوادگی، محدودیت زمانی یا موانع دیگر، حتی فرصت تجربه کردن بخشی از خواسته‌های خود را پیدا نکرده باشند. از این منظر، عاملیت اقتصادی فقط مسئله داشتن درآمد نیست؛ مسئله فراهم شدن امکان انتخاب، تصمیم‌گیری و دنبال کردن خواسته‌های شخصی نیز هست.