ضرورت بازنگری در مکانیسمهای حمایتی کنکور
واکاوی پیامدهای آموزشی و اجتماعی سهمیههای خاص بر اعتبار علمی دانشگاهها و چالش طرد اجتماعی ذینفعان
احسان امینایی
پژوهشگر حوزه توسعه اجتماعی
تنظیم نمایش متن
انتشار نتایج آزمونهای سراسری بار دیگر بحثهای کارشناسی پیرامون اثربخشی سیاست سهمیهبندی در نظام آموزش عالی ایران را فعال کرده است. تحلیلگران حوزه توسعه اجتماعی معتقدند مکانیسم فعلی تخصیص ۳۰ درصدی سهمیهها به گروههای خاص، با وجود اهداف حمایتی اولیه، به دلیل آسیب به اصل عدالت آموزشی و تقلیل کیفیت رقابت علمی، نیازمند بازنگری همهجانبه و جایگزینی با روشهای توانمندسازی مستقیم است. همچنین اتخاذ تصمیمات جدید مبنی بر توسعه این سهمیهها بدون نظرخواهی از بدنه هیئت علمی، بر دغدغههای موجود پیرامون افت جایگاه نخبگی در دانشگاههای مادر افزوده است. خلاصه ای از تحلیل روزنامه پیام ما را میخوانید.
تحلیل ابعاد آموزشی و بازتولید نابرابری
بررسی عملکرد سیستم آموزشی نشان میدهد که اعمال معیارهای غیررقابتی در پذیرش دانشجو، بستر بازتولید نابرابریهای اجتماعی را فراهم میکند و حس عدالت آموزشی را مخدوش میسازد. ورود داوطلبان به مقاطع عالی تحصیلی بدون همترازی با سطح رقابتیِ سایر دانشجویان، فرایند آموزش را با ناترازی مواجه کرده و در موارد متعددی به سرخوردگی تحصیلی خودِ ذینفعان میانجامد. این چالش، اعتبار علمی دانشگاههای تاریخی و معتبر کشور را که روزگاری بستر پرورش نخبگان تراز اول ملی بودند، تحتالشعاع قرار داده است.
بررسی عملکرد سیستم آموزشی نشان میدهد که اعمال معیارهای غیررقابتی در پذیرش دانشجو، بستر بازتولید نابرابریهای اجتماعی را فراهم میکند و حس عدالت آموزشی را مخدوش میسازد. ورود داوطلبان به مقاطع عالی تحصیلی بدون همترازی با سطح رقابتیِ سایر دانشجویان، فرایند آموزش را با ناترازی مواجه کرده و در موارد متعددی به سرخوردگی تحصیلی خودِ ذینفعان میانجامد. این چالش، اعتبار علمی دانشگاههای تاریخی و معتبر کشور را که روزگاری بستر پرورش نخبگان تراز اول ملی بودند، تحتالشعاع قرار داده است.
تبعات اجتماعی و راهکارهای ساختاری جایگزین
سیاستگذاری کنونی علاوه بر چالشهای علمی، پیامدهای معکوس اجتماعی نیز به همراه داشته است؛ فشار افکار عمومی و ذرهبین حساس جامعه روی ذینفعان سهمیهها، بعضاً موجب انزوا یا طرد اجتماعی غیررسمی این افراد میشود. برای برونرفت از این چرخه معیوب ۳۰ ساله، کارشناسان پیشنهاد میکنند که حمایتهای دولت از خانوادههای ایثارگران باید از حوزه «سهمیه صندلی دانشگاهی» به حوزه «تسهیلات مستقیم رشد علمی» منتقل شود. تخصیص بودجههای کمکآموزشی، فراهم کردن مشاورههای تحصیلی تخصصی و رایگان و پرداخت هزینههای آمادگی آزمون، از جمله راهکارهای کارآمدی هستند که بدون دستکاری در تراز علمی دانشگاهها و ایجاد حساسیتهای اجتماعی، میتوانند عدالت حمایتی را محقق سازند
سیاستگذاری کنونی علاوه بر چالشهای علمی، پیامدهای معکوس اجتماعی نیز به همراه داشته است؛ فشار افکار عمومی و ذرهبین حساس جامعه روی ذینفعان سهمیهها، بعضاً موجب انزوا یا طرد اجتماعی غیررسمی این افراد میشود. برای برونرفت از این چرخه معیوب ۳۰ ساله، کارشناسان پیشنهاد میکنند که حمایتهای دولت از خانوادههای ایثارگران باید از حوزه «سهمیه صندلی دانشگاهی» به حوزه «تسهیلات مستقیم رشد علمی» منتقل شود. تخصیص بودجههای کمکآموزشی، فراهم کردن مشاورههای تحصیلی تخصصی و رایگان و پرداخت هزینههای آمادگی آزمون، از جمله راهکارهای کارآمدی هستند که بدون دستکاری در تراز علمی دانشگاهها و ایجاد حساسیتهای اجتماعی، میتوانند عدالت حمایتی را محقق سازند