النینوی گودزیلا جان ۴۵۰ هزار نفر را خواهد گرفت
النینوی ۲۰۲۶ در سپتامبر به شدتی بیسابقه رسیده و پژوهشگران پیشبینی میکنند گرمای اضافی آن تا فوریه ۲۰۲۷ جان بیش از ۴۵۱ هزار نفر را بگیرد. بحران از کشورهای استوایی تا آمریکا گسترده است و ۵۰ میلیون نفر را به گرسنگی حاد تهدید میکند.
پیشبینیها درمورد النینوی سال ۲۰۲۶ به وقوع پیوست و در سپتامبر ۲۰۲۶ این پدیده اقلیمی با شدتی بیسابقه در حال شکلگیری است؛ به شکلی که حالا نام «گودزیلا» به این النینو دادهاند. ابعاد فاجعهبار این پدیده را پیشبینی تیمی از پژوهشگران اقلیمی نشان میدهد؛ انتظار میرود گرمای اضافی ناشی از این رویداد تا فوریه ۲۰۲۷ جان بیش از ۴۵۱ هزار نفر را در سراسر جهان بگیرد.
گاردین گزارش میکند که این رقم تکاندهنده، صرفاً شامل مرگهای ناشی از گرمای مستقیم است و تلفات غیرمستقیم ناشی از خشکسالی، آتشسوزی و سیل را در بر نمیگیرد. آنچه این بحران را از رویدادهای پیشین متمایز میکند، وقوع آن بر بستری است که خود به دلیل بحران اقلیمی بهشدت گرمتر شده است. به بیان دیگر، النینوی امسال تشدیدکنندهای بر بحرانی موجود است که جوامع انسانی را در سراسر جهان با چالشهای بیسابقهای روبهرو میکند.
النینو چیست؟
النینو یک پدیده اقلیمی طبیعی است که در آن آب سطحی بخش بزرگی از اقیانوس آرام استوایی به شکل یک انحراف از میانگین بلندمدت گرم میشود و این گرمای اضافی، الگوهای آبوهوایی را در سراسر جهان تغییر میدهد. واژه «النینو» اسپانیایی است و معنای آن «پسر کوچک» یا «کودک مسیح» است. ماهیگیران سواحل پرو در آمریکای جنوبی قرنها پیش متوجه شدند که هر چند سال، یکبار در حدود کریسمس، آب اقیانوس آرام در سواحل آنها بهطور غیرعادی گرم میشود و ماهیها ناپدید میشوند. چون این پدیده همزمان با جشن میلاد مسیح بود، آن را «النینو» نامیدند.
برای درک النینو، ابتدا باید بدانیم در حالت عادی چه اتفاقی میافتد. بادهای تجارتی بهطور معمول از شرق به غرب در امتداد خط استوا میوزند و آب گرم سطحی را از سواحل پرو و اکوادور در شرق اقیانوس آرام به سمت اندونزی و استرالیا در غرب اقیانوس آرام میرانند. در نتیجه، آب گرم در غرب اقیانوس آرام جمع میشود و آب سرد از عمق اقیانوس در شرق بالا میآید؛ پدیدهای که به آن «بالاآمدگی» میگویند. این آب سرد سرشار از مواد مغذی است و باعث رشد فراوان پلانکتونها و در نتیجه جمعیت زیاد ماهیها در سواحل پرو میشود.
اما در سالهای النینو، همه چیز برعکس میشود. بادهای تجارتی ضعیف میشوند یا حتی جهتشان تغییر میکند، آب گرمی که باید به غرب میرفت در مرکز و شرق اقیانوس آرام باقی میماند، آب سطحی اقیانوس در سواحل پرو و اکوادور بهشدت گرم میشود و گاهی ۲ تا ۴ درجه سانتیگراد بالاتر از حد نرمال میرسد، بالاآمدگی آب سرد متوقف میشود و مواد مغذی به سطح نمیرسند. در نتیجه، زنجیره غذایی دریایی مختل میشود و ماهیها یا میمیرند یا به مناطق دیگر مهاجرت میکنند.
آنچه النینو را از یک پدیده محلی به یک بحران جهانی تبدیل میکند، پیوند میان اقیانوس و جو است. اقیانوس و جو مانند یک سیستم به هم پیوسته عمل میکنند و وقتی اقیانوس آرام گرم میشود، انرژی عظیمی به شکل گرما و بخار آب به جو منتقل میشود. این انرژی، الگوهای باد و بارش را در سراسر کره زمین تغییر میدهد. به همین دلیل، النینو فقط یک پدیده محلی در پرو نیست، بلکه آبوهوای کل سیاره را تحت تأثیر قرار میدهد.
سواحل پرو و اکوادور معمولاً شاهد بارشهای سیلآسا، سیل و گرمای شدید هستند؛ اندونزی و استرالیا با خشکسالی شدید، آتشسوزیهای جنگلی و کاهش بارش روبهرو میشوند؛ جنوب شرق آسیا خشکسالی، کمآبی و کاهش محصولات کشاورزی را تجربه میکند؛ هند و پاکستان شاهد ضعیف شدن موسمیهای تابستانی و خشکسالی هستند؛ شرق آفریقا بارشهای شدید و سیل را تجربه میکند؛ جنوب آفریقا با خشکسالی و گرمای شدید مواجه میشود؛ آمریکای شمالی زمستانهای گرمتر در شمال و بارش شدید در کالیفرنیا و جنوب آمریکا را تجربه میکند؛ برزیل و آرژانتین بارشهای شدید و سیل را میبینند و ایران و خاورمیانه معمولاً بارشهای بیشتر در برخی مناطق و زمستانهای ملایمتر را تجربه میکنند.
النینو هر ۲ تا ۷ سال بهطور نامنظم رخ میدهد و هر رویداد معمولاً ۹ تا ۱۲ ماه طول میکشد، اما برخی رویدادها تا ۱۸ ماه هم ادامه یافته است. شدت این پدیده متغیر است و از ضعیف تا بسیار قوی (مانند ابرالنینوی ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶) در نوسان است.
بحرانی فراتر از گرما
این پدیده بر امنیت غذایی تأثیر میگذارد زیرا خشکسالی و سیل، محصولات کشاورزی را نابود میکند و قیمت مواد غذایی را بالا میبرد. بر سلامت انسان اثر میگذارد چون گرمای شدید، بیماریهای منتقله توسط آب و حشرات را افزایش میدهد. بر اقتصاد ضربه میزند زیرا خسارت به زیرساختها، کشاورزی، شیلات و بیمه وارد میکند. باعث بلایای طبیعی مانند سیل، خشکسالی، آتشسوزی و طوفانهای شدید میشود و بر آب و انرژی فشار میآورد زیرا کاهش ذخایر آب، فشار بر نیروگاههای برقآبی را افزایش میدهد. به همین دلیل، دانشمندان النینوی ۲۰۲۶ را با نگرانی زیادی دنبال میکنند. النینوی امسال به دلیل بحران اقلیمی خطرناکتر شده است. زمین در حال حاضر بهطور متوسط گرمتر از گذشته است و وقتی النینو بر این بستر گرم رخ میدهد، دما به سطوحی میرسد که بیسابقه است. به بیان ساده، النینو همیشه آمده و میآید، اما امسال روی یک «زمین تبدار» رخ میدهد و همین آن را به یک ابربحران تبدیل میکند.
برآورد پژوهشگران برای بازه ژوئن ۲۰۲۶ تا فوریه ۲۰۲۷ محاسبه شده است، هرچند پیشبینی میشود آمار مرگهای ناشی از گرما تا ژوئن یا ژوئیه ۲۰۲۷ همچنان بالا باقی بماند. این بدان معناست که بحران، محدود به ماههای سرد سال نخواهد بود و اثرات آن تا نیمه دوم سال ۲۰۲۷ نیز ادامه خواهد یافت.
بر اساس این گزارش، کشورهای استوایی بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد. نیجریه، اندونزی، سودان، هند و برزیل در صدر فهرست کشورهای آسیبدیده قرار دارند. ایالات متحده با پیشبینی ۳,۵۰۰ مرگ اضافی ناشی از گرما در میان ۲۰ کشور نخست جای گرفته است. منطقه ساحل در آفریقا و جنوب شرق آسیا بهطور گسترده تحت تأثیر قرار میگیرند. سودان جنوبی بهتنهایی شاهد حدود ۵,۶۰۰ مرگ ناشی از گرمای اضافی در شش ماه آینده خواهد بود. به عبارتی بحران، برخلاف تصور رایج، محدود به کشورهای کمدرآمد یا مناطق خاص نیست و اقتصادهای بزرگ و توسعهیافته را نیز در بر میگیرد، هرچند کشورهای فقیر توان تابآوری کمتری دارند.
النینو تنها به افزایش دما محدود نمیشود. برنامه جهانی غذا در اوت ۲۰۲۶ هشدار داده است که پیامدهای این پدیده احتمالاً حدود ۵۰ میلیون نفر را به گرسنگی حاد سوق میدهد و قیمت مواد غذایی را افزایش میدهد. در تاریخ، النینوی بزرگ سالهای ۱۸۷۷-۱۸۷۸ به بیش از ۵۰ میلیون مرگ ناشی از خشکسالی و قحطی منجر شد که هند، برزیل و چین را به شدت تحت تأثیر قرار داد. پیامدهای النینو میتواند بسیار فراتر از مرگهای ناشی از گرما باشد و امنیت غذایی، اقتصادی و اجتماعی جوامع را تحتالشعاع قرار دهد.