تهران روی انبار باروت لرزهای
شناخت ویژگی رسوبات زیر پای شهر و میزان آمادگی زیرساختها، حیاتیتر از پیشبینی زمان وقوع زلزله است
پدرام رفیعی
پژوهشگر علوم زمین
تنظیم نمایش متن
آرامش ظاهری کوههای البرز، پوسته لرزان و پویای زمین زیر پای پایتخت را پنهان کرده است. شواهد دیرینهلرزهشناسی ثابت میکند که وقوع زمینلرزه بزرگ در تهران یک احتمال دوردست نیست، بلکه بخشی تفکیکناپذیر از جغرافیا و ساختار زمینشناختی آن به شمار میرود. با توجه به اینکه حرکت گسلها از الگوی زمانی منظمی پیروی نمیکند، تمرکز بر ارزیابی احتمال خطر، ارتقای کیفیت سازهها و سنجش تابآوری زیرساختهای حیاتی، تنها راهکار منطقی برای کاهش فاجعه در این ابرشهر متراکم است. خلاصهای از یک تحلیل درباره این موضوع که روزنامه پیام ما چاپ شده، میخوانید.
تهران در محاصره شبکهای از ساختارهای لرزهزای فعال قرار دارد که خطر آن به یک پهنه خاص محدود نمیشود. در پای دامنههای شمالی، «گسل شمال تهران» با سابقه گسیختگیهای شدید زمینی قرار دارد. در شرق، «سامانه گسلی مشا» جا خوش کرده که زلزله تاریخی سال ۱۸۳۰ میلادی را به آن نسبت میدهند. در جبهه جنوبی نیز «سامانه گسلهای ری و کهریزک» در کنار ساختارهای درونی حوضه، پایتخت را تهدید میکنند.
مطالعات دیرینهلرزهشناسی نشان میدهد که رفتار این گسلها مانند یک ساعت منظم و دقیق نیست. فواصل میان لرزههای بزرگ گذشته کاملاً متغیر بوده و استخراج یک میانگین زمانی، هرگز به معنای تعیین موعد زلزله بعدی نیست. از این رو، هدف دانشمندان پیشگویی تاریخ دقیق حادثه نیست، بلکه ارزیابی میزان احتمال مواجهه شهر با سطوح مختلف لرزش در بازههای زمانی معین است.
بزرگای زلزله به تنهایی میزان تخریب نهایی را تعیین نمیکند. عمق کانون، کیفیت ساختوساز و بهویژه رسوبات ضخیم حوضه تهران، رفتار امواج لرزهای را به شدت تغییر داده و تشدید میکنند. بنابراین، زمین زیر پای شهر خود بخش مهمی از معادله خطر است.
خطر واقعی از تلاقی این پدیده طبیعی با جمعیت متراکم و زیرساختهای آسیبپذیر متولد میشود. تهران با داشتن شبکههای وسیع و درهمتنیده گاز، برق، شریانهای ارتباطی، تونلها و بیمارستانها، در صورت وقوع یک لرزه شدید با اختلالهای زنجیرهای در خدمات شهری مواجه خواهد شد. شناخت این ساختار زیرزمینی و مناطق حساس باید مستقیماً در تصمیمگیریهای امروز برای ساختوساز، توسعه شهری و مدیریت بحران به کار گرفته شود؛ چرا که ما توان متوقف کردن زمین را نداریم، اما میزان آمادگی شهر کاملاً انتخاب خود ماست.