سقوط آزاد پرندگان مهاجر در سایه تحریم و غفلت ساختاری

شکار غیرقانونی، تخریب گسترده تالاب‌ها، توسعه افسارگسیخته کشاورزی و تغییرات اقلیمی، دست به دست هم داده‌اند تا بخش زیادی از گونه‌های پرندگان مهاجر در سراسر زمین با خطر قطعی نابودی روبرو شوند. کارشناسان هشدار می‌دهند که کاهش چشمگیر این پرندگان، نشانه‌ای از بیمار بودن کل چرخه طبیعت است و اگر توافقات هماهنگ میان کشورها شکل نگیرد، به‌زودی گونه‌های بیشتری برای همیشه از بین خواهند رفت.

در نشست کنیا، تفاهم‌نامه‌های مالی بسیار بزرگی میان بانک‌های بین‌المللی و سازمان‌های مدافع طبیعت برای احیای تالاب‌ها و سواحل غنی از غذا امضا شد. اما به دلیل چالش‌های اقتصادی و شرایط نامساعد، هیچ نماینده‌ای از بخش دولتی یا تشکل‌های غیردولتی ایران در این رویداد مهم حضور نداشت. این غیبت سبب شد تا تمام این بودجه‌های حمایتی توسط کشورهای همسایه در شمال و جنوب کشورمان جذب شود و سهم ایران از این اعتبارات مطلقاً هیچ باشد.

کارشناسان معتقدند نظام مدیریتی سازمان محیط‌زیست در ایران اساساً پستاندارمحور است؛ یعنی بیشتر توان و بودجه‌ها صرف صیانت از چهارپایان و زیستگاه‌های آن‌ها می‌شود و برنامه‌ای کلان برای پرندگان و تالاب‌ها وجود ندارد. از سوی دیگر، تشکل‌های مدنی و انجمن‌های بومی در داخل کشور چنان ضعیف نگه داشته شده‌اند که توانایی چانه‌زنی و برقراری ارتباط با نهادهای بین‌المللی را ندارند.

در سطح جهانی، به دلیل پیچیدگی‌های سیاسی و بن‌بست‌های مالی، امکان رد و بدل کردن منابع و اجرای پروژه‌های مشترک با ایران وجود ندارد و متخصصان خارجی تمایلی به سرمایه‌گذاری در کشور ما ندارند. فرجام این تنهایی سیاسی و سوءمدیریت داخلی، نابودی نیمی از جمعیت پرندگان مهاجر در دهه‌های اخیر در ایران است؛ وضعیتی اسفبار که باعث شده دسته‌های بزرگ پرندگان یا منقرض شوند و یا مسیر پروازی خود را از آسمان ایران به سمت کشورهای همسایه تغییر دهند.