انحراف سیاستی از اهداف معیشتی: وقتی «آووکادو» و «بلوبری» کالابرگی میشوند
در برخی از اپلیکیشنهای فروش آنلاین میوه، برخی میوههای لوکس و وارداتی با کالابرگ عرضه میشود که به نوعی دور شدن سیاست دولت از اهداف اصلی خود است
اوایل اسفند ماه سال گذشته وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با صدور مجوز فروش میوه از طریق کالابرگ، عملاً به گرانی میوه و کاهش قدرت خرید دهکهای پایین درآمدی واکنش نشان داد. در پی تفاهم انجامشده میان وزارت جهاد کشاورزی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، محصولات کشاورزی از نیمه دوم اسفند ماه به فهرست اقلام مشمول کالابرگ اضافه شد. البته مقرر شده بود محصولاتی مانند سیبزمینی، پیاز، پرتقال و خرما از ۱۵ اسفندماه از طریق کالابرگ در اختیار خانوارها قرار گیرد. این در حالی است که هماکنون در برخی از اپلیکیشنهای فروش آنلاین میوه، برخی میوههای لوکس و وارداتی با کالابرگ عرضه میشود که به نوعی دور شدن این سیاست از اهداف اصلی خود است.
یک انحراف ساختاری
سیاست اعطای کالابرگ الکترونیک برای محصولات کشاورزی با هدف جبران کاهش قدرت خرید دهکهای کمدرآمد و تامین حداقلهای تغذیهای خانوارها مصوب شد. بر اساس تصمیمات اعلامشده، مقرر بود تنها کالاهای پایه و اساسی پرمصرف مانند سیبزمینی، پیاز، خرما و پرتقال در زیرمجموعه این طرح قرار گیرند. اما بررسی وضعیت فروش آنلاین در پلتفرمهای سفارش غذا و میوه مانند اسنپفود ابعاد تازهای از عدم نظارت بر اجرای این طرح را نشان میدهد. سیاستی که اساسا برای تامین معیشت و دسترسی دهکهای پایین به اقلام پایه مانند سیبزمینی، پیاز و میوههای پرمصرف طراحی شده بود، در پلتفرمهای فروش آنلاین به سمتی رفته که اقلام غیرضروری و گرانقیمت مانند آووکادو، تمر هندی، میوه کاکتوس و مواردی از این دست را تحت پوشش قرار داده است.
پدیدهی آووکادوی کالابرگی
تصاویر ثبتشده از پلتفرمهای آنلاین فروش میوه نشان میدهد که برچسب «کالابرگ» بر روی محصولات لاکچری، وارداتی و لوکس قرار گرفته است. به عنوان نمونه ۱۰۰ گرم بلوبری به قیمت ۵۸۰,۰۰۰ تومان و یک عدد آووکادو به قیمت ۶۵۰,۰۰۰ تومان با برچسب کالابرگ عرضه میشوند. همچنین 400 گرم تمر هندی به قیمت ۸۸۰,۰۰۰ تومان تحت پوشش کالابرگ قرار گرفته است. نیم کیلو میوه کاکتوس به قیمت ۷۴۰,۰۰۰ تومان (کیلویی ۱,۴۸۰,۰۰۰ تومان) و یک کیلو عناب به قیمت ۹۸۰,۰۰۰ تومان با امکان خرید کالابرگی درج شدهاند و ۱۰ عدد گردو تازه (یک فال) به قیمت ۵۹۸,۰۰۰ تومان مشمول کالابرگ شده است.
آسیبشناسی میوهی خاص کالابرگی
هرچند در نگاه اول تخصیص نشان کالابرگ به دستهبندی کلی «میوه و صیفیجات» در سیستمهای انبارداری فروشگاهها یک خطای فنی یا سیستمی به نظر میرسد اما پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن ملموس و قابل توجه است. نکتهی اول نقض فلسفهی حمایت هدفمند توسط سیاستگذار است. هدف کالابرگ، ارتقای امنیت غذایی با تامین کالاهای استراتژیک است. تخصیص اعتبارات دولتی یا یارانه پرداختی به اقلامی که در سبد مصرفی اقشار مرفه جامعه قرار دارند، هدررفت منابع عمومی و انحراف مستقیم از قانون است. مسالهی دوم غفلت از نظارت سیستمی است. سامانه «شما» (شبکه ملی اعتباری) و فروشگاههای آنلاین طرف قرارداد، مکلف به اعمال فیلتر دقیق کدینگ کالا (Barcode/SKU) بودهاند. تایید ناخواسته یا صوری دستهبندیهای کلی مثلاً گروه «میوهی خاص» نشاندهنده ضعف جدی در سامانه زیرساختی و عدم صحتسنجی کالاها پیش از اعطای نشان کالابرگ است. دیگر این که فروشگاههایی که اقلام لوکس عرضه میکنند، معمولاً قیمت بالاتری برای اقلام پایه نیز دارند. خریدار نیازمند در صورت عدم کنترل دقیق، ممکن است اعتبارات محدود خود را صرف خرید کالاهایی با قیمت غیرواقعی کند.
راهکارهای پیشنهادی
پدیدهای که میتوان آن را «آووکادوی کالابرگی» نام گذاشت نماد بارز عدم هماهنگی میان سیاستگذاری رفاهی و نظارت فنی در بستر تجارت الکترونیک است. برای اصلاح این رویه، اقدامات زیر ضروری به نظر میرسد:
اصلاح کدینگ دقیق کالایی: مجزا کردن دقیق شناسه کالاهای اساسی و تعریف کدهای مشخص برای اقلام مشمول (تنها سیبزمینی، پیاز، خرما، سیب و پرتقال) در سامانهی شما و پلتفرمهای فروش.
سلب مسئولیت دستهبندی از فروشگاهها: جلوگیری از اعمال خودکار برچسب کالابرگ روی کل یک دستهبندی مانند «میوهی خاص» یا «آجیل».
جریمه و بازنگری در مجوز فروشگاههای متخلف: برخورد نظارتی وزارت رفاه و سازمان حمایت با فروشگاههای آنلاینی که ساختار کالابرگ را به ابزاری برای فروش کالاهای لوکس تبدیل کردهاند.