از توزیع قطرهچکانی تا افزایش دو برابری قیمتهای دارو
پزشکان و داروسازان معتقدند حتی اگر جنگی هم رخ نمیداد، با سیاستهای فعلی، وقوع بحران دارویی قطعی بود
وقتی جنگ شروع شد، نگرانیهای جدی دررابطهبا تأمین و قیمت دارو شکل گرفت. دشمن خارجی نیز با حمله به برخی از داروسازیها این نگرانیها را افزایش داد. بااینوجود فعالان این عرصه مدعیاند که تأمین دارو قبل از جنگ 12 روزه برای چندین ماه پیشبینی شده و داروخانه نیز بهخودیخود یک منبع ذخیره محسوب میشوند. هرچند کمبودهای مرسوم در بازار دارو در زمان جنگ هم جریان داشت؛ اما خود جنگ الزاماً کمبود خاصی به دنبال نداشته است. مشکل بعدی دارو، مسئله قیمت است. از زمان حذف ارز ترجیحی و کمبود نقدینگی داروخانهها و شرکتهای تولیدی برای خرید مواد اولیه، رشد قیمت در بازار احساس شد. اگرچه رشد قیمت اصلی از میانه فروردین کلید خورد و برخی از اقلام دارویی تا دوبرابر افزایش قیمت پیدا کردند.
هادی احمدی، مدیر روابطعمومی انجمن داروسازان ایران، معتقد است کمبود دارو متعلق به قبل از جنگ است و شرکتهای پخش نقش بیشتری در کمبودها داشتهاند. او میگوید: «کمبودهای حوزه دارو مربوط به قبل از دوران جنگ است. جنگ اثری بر روی کمبود و رشد قیمت نگذاشته است. عدم پرداخت مطالبات داروخانهها از سوی بیمه و کمبود و حذف ارز ترجیحی قبل از جنگ رخداده است. سازمان هدفمندی و سازمانهای بیمهگر باعث کاهش نقدینگی در صنعت دارو شدند. شرکتها در این شرایط نتوانستند ماده اولیه خریداری کنند. از زمان جنگ تاکنون همان کمبودهای قبل را داشتیم، ضمن اینکه در زمان جنگ شرکتهای پخش اخلال ایجاد کردند. برخی از این شرکتها داروهایشان را سبد فروشی و نقدفروشی کردند. این اتفاق بر کمبودهای قبل دامن زده است. سازمانهای بیمهگر هم در این دوران پرداختی نداشتند. داروخانهها پولی برای خرید دارو بیشتر ندارند. کمبود دوران جنگ کمبود کاذب است.»
احمدی دررابطهبا میزان کمبودها و دلایل اصلی آن ادامه داد: «ما حدود 200 قلم کمبود داریم. برخی از معاونتهای غذا و دارو در استانهای مختلف نقشههای جدیدی ریختهاند. مثلاً گفتهاند از یک سری داروها تعداد اندکی توزیع شود. عدم پرداخت مطالبات از سوی سازمانهای بیمهگر، عدم پرداخت مطالبات از سوی سازمان هدفمندی، نقدفروشی شرکتها و سیاستهای برخی از استانها در حوزه توزیع، چند علت اصلی کمبود دارو بوده است.» مدیر روابطعمومی انجمن داروسازان ایران، مدعی است که رشد قیمت دارو قبل از جنگ مصوب شده و از میانه جنگ به اجرا درآمد. او میگوید: «رشد قیمت دارو از دیماه به علت تغییر نرخ ارز رخ داد. رشد قیمت از 15 فروردین انجام شد که دستور آن مربوط به قبل از جنگ است. برخی از ارکان زنجیره تأمین دارو نیز همکاری لازم را در دوران جنگ نداشتند. اصلاح قیمتها از 40 درصد تا 300 درصد بوده است. شیرخشک البته تا این لحظه گران نشده و موجودی آن هم خوب است. در دوران جنگ بخش خصوصی و داروخانههای بخش خصوصی با سرمایۀ خودشان، کمبودهای ناشی از عملکرد برخی از سازمانهای دولتی را جبران کردند. 17 هزار داروخانه بخش خصوصی با سرمایه شخصی خودشان وسط میدان آمدند، تا این کمبودها احساس نشود. حاکمیت و دولت قدر این توانایی بخش خصوصی را باید بدانند. داروخانهها 2 شهید هم دادند.». احمدی دررابطهبا میزان مطالبات داروخانهها گفت: «از دیماه به اینطرف طلب داروخانهها پرداخت نشده است. مطالبات داروخانهها از سازمانهای بیمهگر به 40 همت رسیده است. چرخۀ تأمین دارو توسط سازمانهای بیمهگر دچار اخلال شده است.»
هادی یزدانی، پزشک، معتقد است که ذخایر دارو در کشور قبل از شروع جنگ 12 روزه بهصورت طبیعی در حال تکمیل بود. او میگوید: «قبل از شروع جنگ 12 روزه بحث تکمیل ذخایر ششماهه دارو مطرح شد. این موضوع ربطی به جنگ فعلی ندارد. این ماجرا به سال 1403 و روی کار آمدن وزیر فعلی بهداشت برمیگردد. ذخایر چندماهه دارو باعث تحمل کشور در شرایط خاص-مشخصاً جنگ- میشود. داروسازها میگویند بخشی از این ذخایر بهصورت طبیعی هم در داروخانهها وجود داشته است. خود داروخانهها بهصورت سنتی یک سری از داروها را ذخیره میکنند. مثلاً یک داروخانه در درمانگاه خاصی قرار دارد و سعی میکند داروهای مرسوم پزشکان آن درمانگاه را دپو کند.» یزدانی مدعی است که برخی از داروها پیش از بهصورت طبیعی یک سری از اقلام دارویی کسری داشت. عموماً 30 الی 100 مورد دارو کسری دیده میشد که علل مختلفی دارند. این کسریها بعضاً ناشی از قواعد بازار آزاد است. مثلاً کارخانه برای حاشیه سود بیشتر یک مورد دارو را کمتر تزریق میکند و قیمت آن خودبهخود بالا میرود. ممکن است در فرایند تولید هم اخلالهایی شکل بگیرد که همین نتیجه را میدهد. بعضی وقتها اقلام عجیبی مانند داروهای مرسوم و معروف هم کسری پیدا میکنند. نسبت به بلند بودن صدای بیماران هم کسریها تغییر میکند. مثلاً داروهای بیماران دیابتی به علت صدای بلند بیماران داروها تأمین میشود.». «قیمت دارو در زمان حذف ارز ترجیحی مقرر شد تغییری ایجاد نشود. متأسفانه آنقدر اخبار زیاد منتشر شد و کمیسیون تلفیق و بودجه و بهداشت مجلس هم تشکیل نشد، کاملاً آگاهی نداریم چه اتفاقی برای قیمت دارو افتاد. خیلی از این شرکتها ارز ترجیحی را میگیرند؛ اما با معادلسازی قیمت دارو باقیمت جهانی، مشخص میشود که دارو در ایران خیلی هم ارزان نیست. در دوران جنگ هم کمبود و رشد قیمت ناشی از جنگ حس نشد. آنچه اتفاق افتاد اگر جنگ هم نمیشد، رخ میداد. مثلاً میگوییم 90 درصد داروها در داخل ساخته میشود، اما 65 درصد پیشنیاز اولیه آن وارداتی است.»