جنگ، قطبنمای سفرهای داخلی را چرخاند
گزارشها میگویند معیارهای سفر مردم در نوروز امسال تغییر کرد
نوروز ۱۴۰۵ برای صنعت گردشگری، نوروزی متفاوت و دور از انتظار بود. تعطیلاتی که هر سال امید اصلی فعالان این حوزه برای جانگرفتن دوباره بازار سفر است، امسال نتوانست چرخ کند گردشگری را به حرکت جدی وادارد. سال گذشته برای جامعه، سالی پرتنش و همراه با بحرانهای پیاپی بود؛ از تجربه دو جنگ تا رخدادهای تلخ دیماه، آن هم در فاصلهای کمتر از یک سال. در کنار این تحولات، فشارهای اقتصادی نیز باعث شد بسیاری از خانوارها سیاست صرفهجویی و کاهش هزینهها را در پیش بگیرند؛ تصمیمی که اثر مستقیم آن در کاهش سفرهای نوروزی بهوضوح دیده شد. نوروز امسال که همزمان با فضای ناپایدار ناشی از جنگ تحمیلی سوم آغاز شد، الگوی سفر ایرانیها را به شکل معناداری تغییر داد؛ تغییری که بیش از هر چیز، از احتیاط اقتصادی و نااطمینانی اجتماعی نشئت میگرفت. روزنامه پیام ما در گزارشی مفصل به این ماجرا پرداخته. بخشهایی از این گزارش را میخوانید.
تغییر شاخصهای سفر در نوروز ۱۴۰۵
برای بررسی دقیقتر وضعیت گردشگری داخلی، «مصطفی فاطمی»، معاون گردشگری داخلی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، در گفتوگو با «پیام ما» از تغییرات معنادار در الگوی سفرهای نوروزی خبر میدهد.
به گفته فاطمی، از ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، حدود ۲۹ میلیون و ۷۰۳ هزار سفر در کشور ثبت شده است؛ این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته به بیش از ۳۶ میلیون و ۲۶۸ هزار سفر میرسید. مقایسه این دو عدد، کاهش ۱۷ درصدی سفرهای نوروزی را نشان میدهد.
بااینحال، کاهش تعداد سفرها تنها بخشی از ماجراست. آنطور که فاطمی توضیح میدهد، نوروز امسال با تغییراتی جدی در شاخصهای مختلف سفر همراه بوده است؛ از مدتزمان و مقصد سفر گرفته تا هدف، نوع اقامت، شیوه برنامهریزی، وسیله نقلیه و حتی الگوی هزینهکرد.
به گفته او، مهمترین تغییر، «امنیتمحور» شدن سفرها در سایه شرایط جنگی بوده است. برخلاف سالهای گذشته که سفرها عمدتاً با هدف تفریح و گذران اوقات فراغت انجام میشد، امسال بسیاری از مسافران، مقصد خود را بر اساس سطح امنیت انتخاب کردند و به سمت مناطق دورتر از درگیریها حرکت کردند.
این تغییر نگاه، در انتخاب مقصد نیز خود را نشان داد؛ جایی که روستاها و شهرهای کوچک بیش از کلانشهرها موردتوجه قرار گرفتند. در سالهای گذشته، مقاصد پرجمعیت و شهری سهم بیشتری از سفرها داشتند، اما امسال ترجیح به فضاهای خلوتتر و امنتر بود.
از سوی دیگر، الگوی برنامهریزی سفر نیز دستخوش تغییر شد. اگر پیشتر سفرهای نوروزی با برنامهریزی قبلی انجام میشد، امسال تصمیمها بیشتر بهصورت ناگهانی و کوتاهمدت گرفته شد.
در حوزه هزینهکرد نیز تغییر محسوسی دیده میشود. درحالیکه در سالهای گذشته بخش عمده هزینهها صرف تفریح و خدمات رفاهی میشد، امسال تمرکز بیشتر بر تأمین نیازهای ضروری در طول سفر بوده است.
همچنین آمارها نشان میدهد که بیشترین حجم سفرها با استفاده از خودروی شخصی انجام شده؛ موضوعی که میتواند به دلیل تمایل به کنترل بیشتر مسیر، کاهش هزینهها و همچنین ملاحظات ایمنی باشد.
افت اقامت رسمی و تغییر الگوی ماندگاری
در نوروز ۱۴۰۵، الگوی اقامت مسافران نیز دستخوش تغییرات قابلتوجهی شد. برخلاف سالهای گذشته، سهم عمده اسکان به شکل غیررسمی انجام گرفت؛ از اقامت در خانه اقوام و آشنایان گرفته تا استفاده از خانههای استیجاری و حتی مدارس.
در مقابل، اقامت در مراکز رسمی از جمله هتلها و اقامتگاههای بومگردی با کاهش محسوسی همراه بود. اقامتگاههای سنتی نیز از این روند مستثنی نبودند و با افت چشمگیر تقاضا مواجه شدند؛ بهطوریکه ضریب اشغال این مراکز به پایینترین سطح خود، مشابه دوران همهگیری کرونا رسید.
آمارها نیز این تغییر را بهخوبی نشان میدهد: تنها ۴ درصد از مسافران نوروزی در اقامتگاههای رسمی مانند هتلها اقامت داشتهاند، ۹ درصد از اقامتگاههای غیررسمی استفاده کردهاند و در مقابل، ۸۷ درصد ترجیح دادهاند در خانه اقوام و بستگان ساکن شوند.
از سوی دیگر، مدتزمان سفر نیز افزایشیافته است. میانگین اقامت که در سالهای گذشته حدود ۴.۵ روز بود، در نوروز امسال به ۶.۸ روز رسیده است؛ تغییری که میتواند ناشی از تلاش برای کاهش دفعات جابهجایی و مدیریت هزینهها باشد.
همچنین الگوی تکرار سفر به یک مقصد نیز تغییر کرده است. سهم سفرهایی که افراد بیش از یکبار به یک مقصد مشخص انجام دادهاند، از ۶ درصد در سالهای گذشته به ۳۴ درصد در نوروز امسال افزایش یافته؛ نشانهای از تمایل به انتخاب مقاصد آشنا و کمریسک در شرایط نامطمئن.
این آمار به این معناست که در بسیاری از موارد، یک یا چند عضو خانواده بیش از یکبار بین مبدأ و یک مقصد مشخص در رفتوآمد بودهاند؛ رفتاری که نشاندهنده تمرکز بر مقاصد ثابت و آشنا در شرایط پرریسک است.
نکته قابلتوجه دیگر، افزایش سفر به استانهای «مهاجرفرست» است. بر اساس تعریف آماری، سفر افرادی که در شش ماه گذشته در محل دیگری ساکن بودهاند و به موطن خود بازمیگردند، نیز در آمار سفرها محاسبه میشود. بهاینترتیب، بخش قابلتوجهی از سفرهای نوروزی امسال، در واقع بازگشت به خانههای شخصی در شهرهای کوچکتر یا دیدار با اقوام و بستگان بوده است.
فاطمی در ادامه به تغییر شکل اسکان نیز اشاره میکند و میگوید: «برخلاف سالهای گذشته، تمایل به کمپینگ و چادرزدن کاهشیافته و اقامت در مدارس جایگزین آن شده است.» به گفته او، این الگو بهویژه در استانهای مازندران، گیلان و اردبیل و همچنین شهرهای اطراف تهران بیش از سایر مناطق مشاهده شده است.
او همچنین از کاهش قابلتوجه میزان شکایتها در این دوره خبر میدهد؛ موضوعی که به گفته وی، تا حد زیادی به تغییر نوع اقامت و کاهش استفاده از مراکز رسمی بازمیگردد. درعینحال، طی تعطیلات نوروزی حدود ۲۲ هزار بازدید نظارتی از مراکز اقامتی، آژانسها، دفاتر خدمات مسافرتی و سایر واحدهای گردشگری برای ارزیابی کیفیت خدمات انجام شده است.