افق گرانی؛ گسترده و تا دوردستها
نگاهی به وضعیت بازار کالاهای خوراکی در بازه زمانی یکماهه اخیر
روند روزافزون بهای مواد خوراکی و کالاهای اساسی مصرفی سبد خانوار، نگرانی در تامین امنیت غذایی را افزایش داده. بسیاری از فعالان بازار معتقدند همچنان صعود بیشتر نرخ کالاهای خوراکی در راه است. حذف ارز ترجیحی به محرکی برای افزایش قیمت افسارگسیخته محصولات خوراکی بدل شد. بهای برخی محصولات اساسی مصرفی مردم ازجمله، مرغ، تخممرغ و گوشت در این بازه زمانی یک ماهه، افت محدودی را تجربه کرده است که بنابر گزارش روزنامه دنیای اقتصاد از عرضه قابلتوجه این محصولات از سوی دولت در بازار با هدف کنترل قیمتها ریشه گرفته. اما این روزنامه در این گزارش که بخشهایی از آن را میخوانید، میگوید موج بلند دیگری از گرانی کالاهای اساسی خانوار در راه است.
در هفتههای گذشته شاهد اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی از سوی دولت چهاردهم و بانک مرکزی با هدف حرکت به سوی تکنرخی شدن ارز بودیم. در همینحال دولت برای جبران اثرات تورمی اجرای این سیاست یکمیلیون تومان کالابرگ به هر فرد داد. در شرایطی که وزیر جهاد کشاورزی اثرات ناشی از حذف ارز ترجیحی را بر قیمت محصولات غذایی مصرفی مردم که نقش اساسی در تامین امنیت غذایی بر عهده دارند، محدود برآورد کرد؛ بازار کالاهای مختلف خوراکی به شدت و به سرعت نسبت به این سیاست واکنش نشان داد. روند رو به رشد قیمت گوشت مرغ، گوشت قرمز، تخممرغ و روغن با حذف ارز ترجیحی قابلتوجه بود.
این رشد در بازه زمانی بسیار کوتاهی برای گوشت گوساله برابر ۱۰۰درصد، مرغ ۸۵درصد، تخممرغ ۱۰۰درصد و روغن ۲۸۰درصد برآورد شده بود. به این ترتیب در همان بازه زمانی کوتاهمدت اثرگذاری پرداخت کالابرگ یکمیلیون تومانی برای حفظ تامین معیشت مردم از میان رفت. همانطور که بارها تکرار شده، در طول سالهای گذشته میزان مصرف کالری روزانه بیش از نیمی از مردم ایران به کمتر از کالری استاندارد روزانه تقلیل یافته است. حال با توجه به شرایط معیشتی مردم و این نکته که بخش قابلتوجهی از مردم در زیر خط فقر قرار گرفتهاند.
هشدار تورم مواد خوراکی
پس از حذف ارز ترجیحی بسیاری از فعالان بازار نسبت به روند رو به رشد قیمتی در سایر محصولات مصرفی مردم در آینده نزدیک هشدار دادند. کمااینکه با گذشت چند هفته از اجرای این سیاست، شاهد انتقال این روند رو به رشد قیمتی در سایر محصولات هستیم.
قیمت یک کیلوگرم مرغ کامل قبل از اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی برابر 150هزار تومان بود. بهای این محصول در تاریخ 24دیماه با رشد 85درصدی به 278هزار تومان افزایش یافت. در حال حاضر نیز قیمت این محصول در تاریخ یکم اسفند ماه به 224هزار تومان کاهش یافته است. یعنی بهای مرغ نسبت به قبل از سیاست حذف ارز ترجیحی حدود 50درصد افزایش یافته، اما سپس در دی ماه، کاهش قیمت را تجربه کرده است. البته باید تاکید کرد که بهای مرغهای بسته بندی نیز در همین بازه زمانی رشد چشمگیری داشته است. یعنی کاهش محدود قیمتی محدود به مرغ کامل و بهخصوص محصولاتی است که در میادین میوه و ترهبار و فروشگاههای وابسته عرضه میشوند.
قیمت هر تخممرغ در سایه حذف ارز ترجیحی از 9 هزار تومان به 18هزار تومان افزایش یافت. در حال حاضر نیز بهای آن بسته به نوع آن در محدوده قیمتی 10 تا 18هزار تومان در نوسان است. در هفتههای اخیر فعالان صنعت مرغ و تخممرغ بارها نسبت به رقابت منفی دولت در این بازار و عرضه بیش از نیاز با هدف سرکوب قیمتها هشدار دادهاند. در این هشدار تاکید شده این سیاست به زیان تولید منتهی میشود و در آینده نهچندان دور با افت تولید، رشد قیمتی بیشتری در راه خواهد بود. در همینحال شاهد فروکش کردن تب قیمت گوشت نیز در بازار بودهایم، با اینوجود همچنان قیمتها در قیاس با دوره قبل از حذف ارز ترجیحی رشد قابلتوجهی داشته است.
در ادامه طی هفتههای گذشته شاهد رشد قابلتوجه قیمتی در محصولات لبنی بهخصوص شیر، پنیر و کره بودهایم. روند صعودی قیمتها در سایر اقلام خوراکی همچون حبوبات و نانهای بستهبندی نیز قابلتوجه است. باید خاطرنشان کرد که همچنان دورنمای قیمت بسیاری از محصولات غذایی رو به رشد برآورد میشود. توجه به این نکته ضروری بهنظر میرسد که روند افزایش قیمت در حوزههای مختلف بهخصوص مواد غذایی در ماههای گذشته به قدری قابلتوجه بوده که بخش بزرگی از مردم بهدلیل ناتوانی در تامین نیازهای اساسی با قیمت مناسب، در آستانه بروز سوءتغذیه قرار دارند. در چنین شرایطی از سیاستگذاران انتظار میرود بهگونهای برنامهریزی کنند که از بروز فقر غذایی شدید برای دهکهای پایین جلوگیری شود.
افزایش قیمتها در راه است
داود رنگی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، گفت: اجرای سیاست اصلاح ارزی توسط دولت در هفتههای گذشته به رشد بیش از 4برابری قیمت ارز تخصیص یافته به واردات کالاهای اساسی منجر شده است. در همینحال بهای ارز واردات سایر نهادههای مصرفی در تولید اقلام خوراکی بهمراتب بیشتر رشد داشته است. همین موضوع نیز به روند رو به رشد قیمتی اقلام خوراکی منجر شده است.
هرچند باید تاکید کرد که در طول هفتههای گذشته همچنان بخشی از تولید محصولات خوراکی با تکیه بر مواد اولیه وارداتی قدیمی انجام شده است. در همین حال بخشی از نهاده یا خوراک دامی مصرفی در واحدهای مرتبط از قبل با قیمت ارز ترجیحی 28500 تومانی، در دسترس تولیدکنندگان بوده است.
نایب رئیس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی ایران افزود: با توجه به شرایط توصیف شده باید تاکید کرد که روند رو به رشد قیمتی در بسیاری از محصولات غذایی اساسی مصرفی مردم ادامهدار خواهد بود و شوکهای قیمتی در بخش اقلام خوراکی تداوم خواهد داشت. تولیدکننده با واقعیت 4 تا 5 برابر شدن قیمت نهادههای تولید مواجه شده و هنوز اثر واقعی افزایش قیمت بر تولید مشخص نشده است. این روند در آینده نزدیک میتواند به کاهش تولید در بسیاری از صنایع فعال در این بخش منجر شود. کمااینکه کاهش تولید در محصولاتی همچون مرغ، تخممرغ، گوشت قرمز، لبنیات و... ناگهانی حاصل نمیشود، بلکه افت تولید در سایه شرایط موجود در راه است. همین روند افت تولید نیز محرک رشد قیمت بسیاری از اقلام خوراکی مصرفی مردم در هفتههای آتی خواهد بود.
وی گفت: مرغ و تخممرغ در حال حاضر با قیمتی نازلتر از هزینه تمام شده تولید در بازار عرضه میشود، چراکه دولت با عرضه مرغی که ذخیره استراتژیک کشور است. البته با توجه به قیمت بالای گوشت قرمز، تقاضا برای مصرف مرغ و تخممرغ همچنان قابلتوجه است. این فعال بخش خصوصی گفت: بدون تردید رشد قیمت محصولات مورد بحث در راه است و سیاست تثبیت قیمت این محصولات توسط دولت، پایدار نخواهد بود. این روند رشد قیمتی چه در کالاهای اساسی و چه در سایر محصولات خوراکی به واسطه اثرپذیری از واردات ادامه خواهد یافت. در همینحال برآورد میشود که روند رشد قیمتی در هفتههای آتی با شدت بیشتری از قبل ادامه یابد.