چک برگشتی جای مسافر را گرفت

الان اعداد و ارقام گردشگران ورودی بسیار اندک شده است، به عنوان مثال در هفت ماهه اول سال حدود ۴‌میلیون و ۱۵۰ هزار نفر گردشگر ورودی ثبت شده است. از این مقدار حدود دومیلیون و ۵۰۰ هزار نفر عراقی بوده‌اند. این بدان معناست که حدود ۶۲ تا ۶۳ درصد گردشگران ورودی فقط گردشگران عراقی هستند. این گردشگران در یک محدوده بسیار خاص قرار دارند

آیا تمام عراقی‌هایی که نام‌شان توریست ذکر شده واقعا به قصد گردشگری به ایران وارد شده‌اند؟ در آمار ایران، هر کسی که با هر انگیزه‌ای وارد کشور می‌شود به عنوان گردشگر حساب می‌شود. درحالی‌که بسیاری از افرادی که از مرزهای ایران وارد می‌شوند صرفا به دلیل بازارچه‌های مرزی یا دیدن اقوام وارد کشور شده‌اند و ممکن است حتی یک روز هم در ایران اقامت نداشته باشند.

نکته دوم این است که افرادی که در حوزه حمل‌ونقل فعالیت می‌کنند مانند رانندگان و کسانی که به صورت گذری از ایران عبور می‌کنند، نیز در آمار گردشگران محاسبه می‌شوند. همچنین دانشجویان عراقی که در دانشگاه‌های ایران درس می‌خوانند نیز گردشگر حساب شده‌اند. این در حالی است که بر اساس تعاریف جهانی این گروه‌ها توریست به حساب نمی‌آیند.

در آمار توریست‌‌های ورودی حدود ۵۰۰ هزار نفر از افغانستان محاسبه شده‌‌اند‌؛ آیا کسانی که از افغانستان به ایران سفر کرده‌اند انگیزه‌شان توریسم بوده یا به علل دیگری نظیر کار و... به کشورمان آمده‌اند؟

بعد از جنگ ۱۲ روزه ما شاهد رکود توریسم بودیم. در هفته‌های اخیر نیز با توجه به اینکه سایه جنگ از سوی آمریکا بر سر ایران وجود داشته، گردشگری ورودی متناسب با هشدارهایی که کشورهای مختلف برای سفر به ایران داده‌اند کمتر شده است. تا جایی که بسیاری از سفارتخانه‌های خارجی هم در داخل کشور نیروهای خود را کاهش داده‌اند.

گردشگری خروجی

بر اساس آمار اعلام شده توسط مراجع رسمی در هفت ماهه نخست سال حدود ۹‌میلیون و ۷۰۰ هزار نفر ایرانی به خارج از کشور سفر کرده‌اند که به عنوان عدد توریسم خروجی ایران ثبت شده‌ است. تفکیک کشورهای مقصد سفر نیز جالب است. ما شاهدیم از این تعداد بیش از ۶‌میلیون نفر به عراق سفر کرده‌اند که نشان می‌دهد گردشگران خروجی ما نیز به مقاصد محدودی مراجعه می‌کنند.

در مجموع، مهم‌ترین چیزی که برای اقتصاد اهمیت دارد و می‌تواند بر ارزآوری، بیکاری و رشد اقتصادی اثر بگذارد، تراز گردشگری است. ما در این حوزه تقریبا ۴‌میلیون و ۱۵۰ هزار گردشگر ورودی و ۹‌میلیون و ۷۰۰ هزار گردشگر خروجی داریم. بنابراین می‌توان گفت حدود ۵‌میلیون و ۶۰۰ هزار نفر تراز منفی داریم؛ یعنی گردشگران ایرانی که از کشور خارج شده‌اند بیشتر از گردشگران ورودی بوده‌اند.

گردشگری داخلی

گردشگری داخلی یعنی سفر ایرانی‌ها در داخل کشور نیز تحت‌تاثیر چند عامل قرار دارد، اولین آنها شرایط بد اقتصادی است. دومین مورد به شرایط جنگی و نااطمینانی‌هایی که هر روز به وجود می‌آید، برمی‌گردد. سومین مقوله نیز تغییر نرخ ارز ترجیحی است که باعث افزایش قیمت مایحتاج عمومی جامعه شده است.

در چنین شرایطی، خانوارها تا بخواهند الگوی مصرفش‌شان را تغییر دهند، دچار وقفه می‌شوند. آنها هزینه‌های آموزش، سفر و برخی موارد دیگر را به تعویق می‌اندازند تا ببینند آیا الگوی جدید با توجه به هزینه‌های بیشتری که در معاش دارند، با بودجه‌شان سازگار است یا نه.

مجموع وضعیت توریسم ورودی، خروجی و داخلی نشان می‌دهد که گردشگری ایران وارد رکود شده است. ضریب اشغال هتل‌ها بسیار پایین است و فکر می‌کنم در بسیاری از موارد زیر ۱۰درصد باشد و حتی برخی هتل‌ها با ضریب اشغال ۷ تا ۸درصد فعالیت می‌کنند. این فرآیند ادامه‌دار خواهد بود و چشم‌انداز روشنی برای تغییر و تحولات در این حوزه در کوتاه‌مدت وجود ندارد.

تاسیسات اقامتی

در حوزه تاسیسات اقامتی از جمله هتل‌ها شاهدیم که شرایط به سمتی رفته است که هتل‌ها نیروهای مازاد خود را اخراج کرده‌اند و حتی تمایلی به جذب نیروی جدید وجود ندارد. زیرا هزینه‌ها آن‌قدر افزایش یافته که با قیمت‌های فعلی امکان اداره اقتصادی هتل‌ها وجود ندارد.

در حوزه بوم‌گردی‌ها نیز به دلیل اینکه این کسب‌وکارها نسبت به هتل‌ها کوچک‌تر و متوسط هستند آسیب‌پذیری آنها بیشتر است. دلیل اصلی این است که بسیاری از آنها برای احداث واحد خود وام گرفته‌اند و اکنون با کاهش گردشگر، درآمد حاصل نمی‌شود و در بازپرداخت وام‌ها دچار مشکل می‌شوند.

از ابتدای اسفند، در تمام صنایع از جمله گردشگری، تعویق پرداخت چک‌ها و تسهیلات شدت بیشتری خواهد گرفت و از ابتدای اردیبهشت سال آینده این روند تشدید می‌شود. در کوتاه‌مدت ممکن است برخی از این بوم‌گردی‌ها و واحدهای دیگر بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند، اما اگر این فرآیند بیش از شش‌ماه تا یک سال طول بکشد، بسیاری از بوم‌گردی‌ها از بازار گردشگری ایران خارج خواهند شد. این خروج به این معناست که این واحدها یا فروخته می‌شوند یا تغییر کاربری می‌دهند و به فعالیت‌هایی تبدیل می‌شوند که دیگر در صنعت گردشگری کارآیی ندارند.