افزایش استرس، احتکار و کمبود؛ موادمخدر در آستانه بحران جدید
نگاهی به تاثیر تنشهای سیاسی و اجتماعی بر بازار مواد مخدر در ایران و پیامدهای آن
ناآرامیها و شرایط پرتنش سیاسی و اجتماعی، تنها بازار ارز و کالاهای اساسی را دچار نوسان نکرده، که بازار پنهان موادمخدر و وضعیت مصرفکنندگان آن را نیز متاثر میکند. اگرچه در هفتههای اخیر تغییر محسوسی در قیمت یا دسترسی به موادمخدر گزارش نشده، اما متخصصان نسبت به پیامدهای میانمدت و بلندمدت این شرایط هشدار میدهند. سعید صفاتیان، پژوهشگر و درمانگر اعتیاد، درباره همین بحران، در گفتوگویی با خبرآنلاین هشدار داده- مهمترین بخشهای حرفهای او را میخوانید.
بهطور معمول، نخستین واکنش بسیاری از معتادان در شرایط بحرانی برای کاهش استرس و فشار روانی، افزایش مصرف موادمخدر است. در حال حاضر نیز احساس میشود که بهتدریج تغییراتی در رفتار مصرفکنندگان موادمخدر در حال شکلگیری است.
این تغییرات در کوتاهمدت الزاماً خود را در بازار موادمخدر نشان نمیدهد، اما ممکن است طی دو تا سه ماه آینده شاهد افزایش الگوی مصرف و میزان مصرف موادمخدر در میان معتادان باشیم. در آن صورت میتوان دقیقتر درباره قیمت موادمخدر و نقش شرایط فعلی کشور، در کنار عواملی مانند نرخ ارز و مسائل اقتصادی، اظهارنظر کرد.
مثلا با سایه جنگ و حمله نظامی، در دو تا سه ماه آینده ممکن است با افزایش مصرف موادمخدر در کشور مواجه شویم. طبیعتاً هرچه میزان مصرف و تقاضا افزایش یابد، عرضه نیز بیشتر میشود و در نتیجه قیمت موادمخدر افزایش خواهد یافت.
همواره این تصور وجود داشته که شرایط ناآرام و اتفاقات اخیر کوتاهمدت است، اما طولانی شدن این وضعیت و طرح موضوعاتی مانند احتمال حمله نظامی، نگرانی مصرفکنندگان را افزایش میدهد. در صورت وقوع حمله نظامی، بسیاری از معتادان به دلیل ترس از کمبود موادمخدر، اقدام به خرید و احتکار میکنند. برای مثال، فردی که بهطور معمول هفتهای ۱۰ گرم موادمخدر مصرف میکند، ممکن است در چنین شرایطی ۳۰ تا ۴۰ گرم را بهصورت یکجا تهیه کند تا برای مدتی با کمبود مواجه نشود. این موضوع هم موجب افزایش قیمت و هم تشدید کمبود موادمخدر میشود.
با وجود پیشبینی کمبود موادمخدر به دلیل دشواری جابهجایی، ایستگاههای بازرسی و محدودیتهای حملونقل، طی روزهای گذشته کمبود محسوسی مشاهده نشد، هرچند اکنون نشانههایی از این وضعیت دیده میشود. شاید اگر دو هفته دیگر بتوان تصویر دقیقتری از وضعیت مصرفکنندگان، کمبودها و میزان افزایش قیمتها ارائه داد.
در صورت وقوع جنگ یا حمله نظامی، بهطور قطع هم قیمت موادمخدر افزایش مییابد و هم با کمبود آن مواجه خواهیم شد. از سوی دیگر، دانشگاهها در تأمین دارو برای تولید شربت تریاک و متادون با مشکلاتی روبهرو هستند که این مسئله بهعنوان یک چالش مضاعف مطرح است.
در شرایط بحرانی، این مشکلات تشدید میشود. هماکنون نیز با کمبود شربت تریاک مواجه هستیم و احتمال کاهش تولید متادون در کشور وجود دارد. این وضعیت میتواند موجب خروج برخی معتادان از مراکز درمانی و بازگشت آنها به مصرف موادمخدر شود. در شرایطی که موادمخدر نیز کمیاب است، بحرانهای مرتبط با اعتیاد بهصورت زنجیرهوار تشدید خواهد شد. در حال حاضر، ماده اولیه متادون از خارج وارد میشود و در صورت بروز جنگ، احتمال کمبود، افزایش قیمت و ورود آن به بازار آزاد وجود دارد.
در حوزه مقابله، عملاً اقدام فوری چندانی امکانپذیر نیست و مسائلی مانند کشت تریاک فرایندی بلندمدت دارد. با این حال، مسئولان مربوطه باید هرچه سریعتر برای تأمین ماده اولیه متادون اقدام کنند و با استفاده از هر نوع گشایش اعتباری، حداقل برای شش ماه آینده ذخایر کافی از این ماده را در نظر بگیرند.
تجربههای گذشته نشان داده است که در شرایط جنگی، داروهای مخدر و مشتقات آنها جزو داروهای اساسی محسوب میشوند. از اینرو، وزارت بهداشت نباید ضعفهای پیشین در زمینه شربت تریاک را تکرار کند. از سه سال پیش و همزمان با روی کار آمدن طالبان در افغانستان، کارشناسان بارها نسبت به کاهش تولید و کشفیات هشدار دادهاند. اکنون نیز لازم است کارخانههای داخلی برای تأمین حجم کافی از ماده اولیه متادون و سایر داروهای درمان اعتیاد، برنامهریزی جدیتری داشته باشند.