افزایش حدود ۹۰ درصدی تورم خوراکیها در دی ۱۴۰۴
برای نخستین بار، نرخ تورم به میزان تورم سالهای ۱۳۲۰ تا ۲۱ نزدیک شد
تورم ۶۰ درصدی شامل همهجور کالا و خدمات است و مرکز آمار ایران میگوید از یک سال قبل به این طرف قیمت اقلام خوراکی بهطور متوسط قریب دو برابر رشد داشته است. نگاهی به تاریخ و آمارهای رسمی نشان میدهد بین شاخصهای حیاتی اقتصادی مثل تورم و تنشهای سیاسی انگار رابطه غیرقابل انکاری وجود دارد. آنچه میخوانید بخشهایی از گزارش روزنامه کار و کارگر، نزدیک به خانه کارگر، و با استناد به آمارهای مرکز آمار ایران درباره تورم نقطهبهنقطه در ماه دی و نیز با نگاهی تاریخی به زمینههای تورم در تاریخ معاصر ایران است.
نرخ تورم نقطهبهنقطه که از اصطلاحات خاص اقتصادی است، تعریف ساده و قابل فهمی دارد. این شاخص حیاتی نشان میدهد من و شما در بازه یکساله اخیر برای خرید هر کالا و خدماتی به طور متوسط چقدر بیشتر یا کمتر هزینه کردیم.
نرخ تورم نقطهبهنقطه از سوی مرکز آمار و بانک مرکزی اعلام میشود و معمولا تفاوت ناچیزی بین دادههای هر دو نهاد بهوجود میآید. علت هم بهخاطر تفاوت معیارها و دلایل دیگری است اما نهایتا هر دو نهاد تصویری قابل درک از میزان تغییر قیمتها ارائه میکنند.بر پایه گزارش فرارو از مرکز آمار، نرخ تورم نقطهبهنقطه در دیماهی که پشتسر گذاشتیم دقیقا ۶۰ درصد بوده است. یعنی هر خانوار ایرانی که در شهرها و روستاهای مختلف کشور زندگی میکند برای خرید خوراکی، مسکن، پوشاک و هر کالا و خدماتی که فکرش را میکنید بهطور متوسط ۶۰ درصد بیشتر از دیماه ۱۴۰۳ هزینه کرده است.
نرخ تورم نقطهبهنقطه یا همان تورم عمومی با ۱۲ گروه کالا و خدمات مختلف اندازهگیری میشود. مثلا در بخش خوراکی شاهد افزایش تقریبا ۹۰ درصدی درمقایسه با دی ۱۴۰۳ هستیم و این شاخص در بخش دخانیات به حدود ۷۲ درصد میرسد. یا مثلا در بخش حمل و نقل که نرخ تورم به نقطهبهنقطه به ۵۳ درصد است و میزان افزایش قیمتها در بخش آموزش به حدود ۴۵ درصد میرسد.
نرخ تورم نقطهبهنقطه در قالب گزارشی تحتعنوان شاخص قیمت مصرفکننده به شکل ماهانه در دسترس عموم مردم قرار میگیرد و حاوی نکات ریز و درشت زیادی است. این شاخص استان به استان و دهک به دهک تفاوت دارد.
بیشترین فشار افزایش قیمتها در استان کردستان و لرستان احساس شده است؛ قریب ۷۳ درصد. در استان تهران برخلاف اغلب تصورها نرخ تورم نقطهبهنقطه کمتر از ۵۰ درصد بوده و کمترین نرخ تورم نقطهبهنقطه را در استان تهران داشتیم.
رابطه مستقیم تورم و تنشهای سیاسی
نرخ تورم نقطهبهنقطه رابطه غیرقابل انکاری با وقایع سیاسی دارد. بانک مرکزی جدولی از نرخ تورم در سالهای مختلف دارد که اولین برآوردها به سال ۱۳۱۶ برمیگردد. یعنی چهار سال قبل از پایان دوران سلطنت رضا پهلوی. آن زمان نرخ تورم کمی بیش از ۲۱ درصد بوده است.
بالاترین رقم ثبتشده در تاریخ معاصر مربوط به سال ۱۳۲۱ و ۱۳۲۲ میشود. یعنی سالهایی که ایران تحتتاثیر اتفاقات مربوط به اشغال توسط متفقین بود و اتفاقاتی مثل قحطی بر شرایط اقتصادی کشور سایه انداخته بود. آن زمان نرخ تورم تا ۹۶ و بلافاصله ۱۱۰ درصد بالا رفت و از آن برهه تا امروز هیچوقت نرخ تورم تا سطح ۶۰ درصدی فعلی بالا نرفت.
در سالهای ابتدایی بعد از انقلاب اسلامی و در دوران جنگ هشت ساله نرخ تورم تا مرز ۳۰ درصد قد کشید. سال ۷۴ و بهخاطر سیاستهای خاص دولت اکبر هاشمی رفسنجانی میزان افزایش قیمتها تا مرز ۵۰ درصد بالا رفت و بعد از آن در دوران هشت ساله ریاستجمهوری محمد خاتمی نرخ تورم بین محدوده ۱۰ تا ۲۰ درصد بالا و پایین میشد.
افزایش تنشهای سیاسی در پایان دهه ۸۰ و سالهای ابتدایی دهه ۹۰ منجر به تورم تقریبا ۳۵ درصدی شد. اما در دوران سالهای همزمان با برجام نرخ تورم در دو سال پیاپی ۹۵ و ۹۶ کمتر از ۱۰ درصد بود و با شروع ماجراهای سالهای ۹۷ و ۹۸ و خروج آمریکا از برجام نرخ تورم دوباره در مسیر صعودی قرار گرفت.
نرخ تورم حالا یکبار دیگر تحتتاثیر وقایع سیاسی قرار دارد. از تابستان امسال روند صعودی نرخ تورم متوقف نشده و دیماه امسال با جهش هفت درصدی درمقایسه با آذر، شاهد ثبت بالاترین نرخ تورم از ۱۳۲۲ به این طرف هستیم.
همچنین در دیماه ۱۴۰۴ شاخص قیمت مصرفکننده خانوارهای کشور به عدد ۴۶۹.۴ رسید. این شاخص نسبت به ماه قبل ۷.۹ درصد افزایش نشان میدهد که حاکی از شتابگیری تورم ماهانه در نخستین ماه زمستان است.
به گزارش مرکز آمار ایران، همچنین شاخص مذکور نسبت به ماه مشابه سال قبل ۶۰.۰ درصد افزایش داشته که بیانگر رشد قابل توجه سطح عمومی قیمتها در مقایسه سالانه است. مطابق اعلام مرکز آمار، نرخ تورم دوازدهماهه منتهی به دیماه ۱۴۰۴ نیز به ۴۴.۶ درصد رسیده که نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش محسوسی را ثبت کرده است.
بررسی جزئیات استانی این گزارش نشان میدهد که شدت تورم در استانهای مختلف کشور یکسان نبوده است. در این میان، استان تهران با ثبت تورم ماهانه ۵.۸ درصد کمترین نرخ افزایش قیمتها را در دیماه تجربه کرده است؛ در حالی که استان سیستان و بلوچستان با تورم ماهانه ۱۳.۶ درصد در صدر جدول افزایش قیمتها قرار دارد و بیشترین فشار تورمی ماهانه را به خود اختصاص داده است.