قلمرو رفاه

پارادوکس تأمین اجتماعی؛ از راست، نه چپ

در حالی که معمولا چپ خاستگاه رفاه اجتماعی است، در حوزه تأمین اجتماعی، جریان راست و سرمایه‌داری، سردمدار بود

05 اردیبهشت 1404 - 18:31 | ویدئو

با وقوع انقلاب صنعتی و اختراع ماشین بخار و ماشین آلات صنعتی، امکان تولید انبوه در کارخانجات فراهم شد. تعادل میان بهره‌مندی عوامل تولید (کار، سرمایه و…) به هم خورد و مالکان و کارفرمایان و سرمایه‌داران ثروت زیادی کسب کردند، درنتیجه کارگران دست به شورش زدند. بنابراین شورش‌های کارگری  علیه شرایط ناعادلانه بهره‌مندی عوامل تولید از ارزش افزوده ایجادی ناشی از ظهور ماشین بخار و ماشین‌آلات صنعتی بود. به همین دلیل بیمه بیکاری توسط چرچیل در انگلیس به وجود آمد و بیمه‌های اجتماعی (بازنشستگی و…) توسط بیسمارک در آلمان شکل گرفت، در حالی که علی‌القاعده بایستی خاستگاه اینگونه مقولات، حوزه چپ ایدئولوژی‌های سیاسی و حزبی باشد، ولیکن حوزه راست و سرمایه‌داری، سردمدار شکل‌گیری نظامات تأمین اجتماعی به عنوان حق کارگر و تکلیف کارفرما و دولت می‌شود. به این دلیل است که لستر تارو، تأمین اجتماعی را محصول بر سر عقل آمدن نظام سرمایه‌داری می‌داند.
علی حیدری، مشاور مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، درباره بیمه‌های اجتماعی در ایران می‌گوید: «ریشه بیمه‌های اجتماعی در ایران قدیمی است و یک قرن سابقه دارد. زمان هخامنشیان، چند خانواده باهم قرار می‌گذارند که در طول سال زراعی، اگر کسی دچار حادثه شد بقیه اعضا تا پایان سال نیازهای آن خانواده را تأمین کنند. در الواح گلی مربوط به حوزه مالی و اداری تخت جمشید، کسانی که در ساخت عمارت دخیل بودند بیمه داشتند. زنان نیز مرخصی زایمان داشتند و غرامت ایام بارداری را دریافت می‌کردند.
شواهدی وجود دارد که در سال 1287، برای نظامیان، مستمری و بیمه پرداخت می‌شد اما به صورت غیرمشارکتی بود. در سال 1301، با تصویب قانون استخدام کشوری و قانون تقاعد وظایف، بیمه به کارمندان دولتی رسید. سال 1328، صندوق بیمه اجتماعی کارگران به وجود آمد و در نهایت در سال 1354، سازمان تأمین اجتماعی و نظام بیمه‌ای برای همه تأسیس شد.»