از ضعف تا عقب‌ماندگی

علی خانی، معاون هماهنگی و برنامه‌ریزی سازمان نوسازی شهرداری تهران است. این سازمان در تهران نقش دبیرخانه ستاد بازآفرینی کلانشهر را بر عهده دارد و ریاست این ستاد نیز با شهردار تهران است. ویژگی خاص جایگاه مدیریتی این سازمان در مدیریت بافت فرسوده، ضرورت گفت‌و‌گو با مدیران و کارشناسان این حوزه را برای تبیین برنامه سازمان ایجاد کرد.

برنامه سازمان نوسازی برای بافت فرسوده چیست؟

سازمان نوسازی ۴۰ درصد بافت فرسوده را نوسازی کرده، اما در این روند اشکالاتی وجود داشته که باید رفع شود.

اشکال نخست در عقب ماندگی نسبت به تکالیف قانونی در برنامه‌های چهارم و پنجم است که باید سالی ۱۰ درصد نوسازی انجام می‌شد. اشکال دوم در کیفیت نوسازی‌هاست که به خدمات و کیفیت عرصه‌های عمومی توجه نشده است. اشکال سوم نیز در کیفیت ساخت‌و‌ساز‌ها است که بر اساس ارزیابی سازمان زیر ۴۰ درصد بوده و این یعنی عملاً نوسازی انجام نشده و با ناپایداری مواجه هستیم.

بر همین مبنا و با توجه به برنامه‌هایی که در دستور کار است، گرچه در خصوص آن ابهام وجود دارد، اما قصد داریم کیفیت ساخت‌و‌ساز و عقب‌ماندگی از برنامه را از طریق توسعه‌گر‌ها جبران کنیم. شرایط اجتماعی و اقتصادی محلات در دستور کار ارتقاء قرار گرفته‌اند. ۱۰ دفتر نوسازی برای دفاتر توسعه محلی پایلوت شده‌اند. برنامه اجتماعی دفاتر بر اساس تجارب دفاتر در حال بازنگری است.

برنامه سازمان نوسازی چه تحولاتی را به خود دیده است؟

سازمان در دوره ۱۳۷۳ تا ۱۳۸۱ کار عمده‌اش، پروژه نواب بوده است. از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴ سازمان درگیر تملک مسیر امام‌علی بود. در سال ۱۳۸۴ سازمان به محله‌محوری تغییر رویکرد داد که طرح‌های منظر شهری پدید آمدند و تا سال ۱۳۸۹ نیز ادامه یافتند. طرح منظر شهری از حاشیه امام‌علی و منطقه ۱۵ شروع شد. طرح مذکور از این جهت نقد شد که بدون دفاتر و بدون تعیین ضرورت دفتر محلی بود.

سازمان از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰ در قالب پروژه‌های ساخت مسکن در شرکت نوسازان اقدام کرد که ۳۰ هزار واحد معوض داشتیم. شرکت نوسازان دارای ایراد بود و به دلیل برون‌سپاری، شرکت‌ها ضرورتی به فعالیت در بافت فرسوده نمی‌دیدند.

اواخر سال ۸۶ وارد نوسازی محلات شدیم و از خوب‌بخت، دفاتر محلی راه‌اندازی شد. از سال ۹۰ تا ۹۱ کار سازمان گسترش فقط دفاتر بود و دفاتر خیلی به لحاظ کمی و کیفی گسترش یافتند.

از سال ۹۲، مدیریت هماهنگ نوسازی در پیش گرفته شد. پروژه‌ها همه به شهرداری واگذار شد و سازمان فقط نقش سیاستگذاری، کار‌های نهادی و هماهنگی را داشت. کمیته هماهنگی و دفاتر منطقه‌ای تشکیل شد. با تشکیل ستاد بازآفرینی کلانشهر تهران، این نقش ارتقاء یافت و هماهنگی بازآفرینی تا سطح دفاتر نیز پیش رفت.

چه شاخص‌هایی را برای بررسی عملکرد سازمان نوسازی می‌توان بیان کرد؟

مهمترین شاخص، نوسازی ۱۰ درصد بافت فرسوده در سال بر اساس برنامه‌های چهارم، پنجم و ششم توسعه است. اما برای نوسازی سالانه ۱۰ درصد، ۷ هزار میلیارد تومان سرمایه لازم است. برای این امر سالانه ۱۷ میلیارد تومان مصوب کردند که ۴ میلیارد تومان را نقدی دادند و مابقی را غیرنقد.

شاخص‌های برنامه سالانه سازمان، سند ملی بازآفرینی، برنامه ششم توسعه، برنامه پنج ساله دوم شهرداری، برنامه‌های سالانه شهرداری، اساسنامه سازمان نوسازی، قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی و قانون ساماندهی و حمایت و تولید و عرضه مسکن دیگر شاخص‌ها هستند.

سازمان نوسازی در موضوع بافت‌های فرسوده با تجمیع شناخته می‌شود، تجمیع در سازمان چه تحولاتی را درپی داشته است؟

تجمیع از سال ۸۴ در محله خوب‌بخت مطرح شد، اما تا سال ۸۸ عملاً وارد آن نشدیم. بسته تشویقی در سال ۸۸ وارد شد و دفاتر فعال شدند. ابتدا تجمیع ۲ درصد بود، اما اکنون بیش از ۷۰ درصد فعالیت سازمان و دفاتر است.

این تجمیع به صورت تجمیع پلاکی است. تجمیع در طرح منظر متفاوت بود، طراحی شهری لحاظ می‌شد و ساباط و نظایر آن را داشت، اما در عمل کنار گذاشته شد و اکنون به جای کیفیت تجمیع، تحقق‌پذیری و کمیت آن مطرح است.

در مجموع چه نواقصی وجود دارد؟

جای اجتماعات محلی، سرمایه‌گذاران و مجامع دانشگاهی در ستاد بازآفرینی خالی است. فعالیت‌های دستگاه‌ها پایش نمی‌شود که به دنبال راه‌اندازی سامانه یکپارچه رصد ستاد بازآفرینی هستیم. در فعالیت توسعه‌گر‌ها ابهام است و با توجه به تجارب دفاتر در موفقیت آنها، پرسش وجود دارد.