گاه و بیگاهی دانشگاه در ایران
مباحثی درباره دانشگاهپژوهی مطالعات علم و آموزش عالی
در کتاب «گاه و بیگاهی دانشگاه در ایران»، مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاهپژوهی مطالعات علم و آموزش عالی مطرح و کوشش شده با شرحی از تاریخ و تبار و سرشت نهادین دانشگاه و تحولات آن توضیح داده شود که دانشگاه برای خود عالمی و کلیتی است و منطق نهادینه و فلسفهای دارد.
به طوری که نهتنها فعالیت، مدیریت، تامین و گسترش دانشگاه باید با منطق درونی و قاعدههای نهادین آکادمیک، میزان و موزون شود بلکه حتی تنوع مدلها و تحولات نسلی و رشد و تغییر و توسعه دانشگاه نیز نمیتواند گزاف و بیقاعده باشد.
به عقیده فراستخواه در جوامع توسعهیافته، دانشگاهها در تحول و پویا هستند و با محیط خود سازگاری فعالی دارند اما این تحول به معنای آن نیست که از دانشگاه بودن دربیایند و گاه و بیگاه شوند. اما علم در ایران رندم و امری تصادفی بود. تصادفا یک پادشاهی از علم حمایت میکرد و تصادفا یک پادشاهی حمایت نمیکرد. گاه و بیگاه بود. از سوی دیگر، نهادهای مستقل از حکومت، هم کم بودند و هم پابرجا نمیماندند و تداوم نیز پیدا نمیکردند.
گاه و بیگاه بودند. علم داشتیم، حتی در حد نبوغ هم داشتیم، اما اغلب به صورت افراد دانشمند و افراد متفکر. در تاسیس علم و نهادمندی آن مشکل داشتیم. یعنی عقلا بودند ولی سازمانیابی عقلا نبود. دانشمندان بسیار باشکوه و قابل مقایسه با ترازهای جهانی بودند اما نهادهای دانشی بسیار معدود و ضعیف بوده یا اصلا نبودند.
این بود که علمورزی گاه و بیگاه میشد. تعاملات ، تبادلات و تداوم نهادینه در آن نبود تا بتواند سنت فکری و سنت نظری برای ساختن جامعه بر جای نهد و انباشتی و توسعهای و اتفاقی روی دهد... دانشگاه کارخانه نیست تا آدمهایی بسازد که تابع ایدئولوژیهای دولتی یا بازاری باشند. دانشگاه محل رشد استعدادهای بیپایان و ناشناخته بشری است.
از آموزش دانشگاهی انتظار میرود که پلتفرمی برای یادگیری فعال و مشارکتی نسلهای تازه دانایی باشد، پلتفرمی برای رشد قابلیتهای ناشناخت بشری و خلاقیتهای متنوع. اینکه دانشگاه صرفا نیروی متخصص برای دولت یا برای بازار تربیت کند کافی نیست، بلکه چشمها دوخته شده تا از درون آموزش دانشگاهی ارتقای کیفیت زندگی و تعالی شهروندی اجتماعی و مشارکت اجتماعی و شایستگیهای کانونی، مانند تفکر انتقادی و دیگرپذیری، بیرون بیاید. کارآفرینی دانشآموختگان دانشگاه کمترین ثمر آموزش دانشگاهی است.
گاه و بیگاهی دانشگاه در ایران
نویسنده: مقصود فراستخواه
نشر: آگاه
تعداد صفحات: 342 صفحه