بازنمایی جامعه هابزی در فیلم «هاری»
روایتی گزنده از معضلات اجتماعی و اقتصادی
«هاري» فيلم برگزيده سيوچهارمين جشنواره فجر، فيلم برگزيده چهلمين جشنواره جهاني مونترال در سال 2016 و همچنين بهترين فيلم اولين جشنواره استانبول در سال 2016 است. اين فيلم نوشته اميرعلي محسنين است و مضموني اجتماعي دارد. در خلاصه داستان هاري آمده: من خطر کردم که همه چي درست شه! هر کاري ميکنم واسه خاطر بچهمونه که تو خيابونايي که من بزرگ شدم بزرگ نشه... عليرضا کمالي، مينا ساداتي، حسين سليماني، مجيد واشقاني، اکبر معززي، ماريه ماشااللهي، اصغر طبسي، علي گلبهاران، اشکان مهري، ندا فرهنگمهر، سمانه افتخاري و ميلاد کيمرام، با هنرمندي هنگامه قاضياني و نقشآفريني جمشيد هاشمپور گروه بازيگران «هاري» را تشکيل ميدهند.
با اينکه فيلم هاري سال 1393 ساخته شده اما پس از سه سال توقيف در سال 1396 به نمايش درآمد. نکته حائز اهميت و قابل تامل درباره اين تاخير سه ساله اينکه در زمينه مميزي هيچ چارچوب مشخصي وجود ندارد. در مورد فيلم هاري چنانکه کارگردان فيلم اشاره ميکند: در يکي از مميزيهايي که به فيلم هاري وارد شد اعلام کردند که نقش آمنه بايد از فيلم حذف شود در حاليکه ما در فيلم بازيگري به نام آمنه و نقشي به نام آمنه نداشتيم.
بعد از بررسيها مشخص شد که منظور آنان مينا ساداتي است که در فيلم محمد رسول الله به کارگرداني مجيد مجيدي نقش آمنه را بازي کرده است. ارشاد معتقد بود به دليل آنکه مينا ساداتي در اين فيلم نقش آمنه را بازي کرده، صلاح نيست که در فيلم ديگري با يک نقش منفي حضور پيدا کند، در حاليکه مينا ساداتي يکي از نقشهاي اصلي فيلم هاري را بازي کرده که همين مساله به توقيف سه ساله فيلم منجر شد!
هاري از جنس سينماي داستاني و قصهگو است و در آن فضايي گيموار تجربه ميشود و بازيگرها بار اصلي داستان را بر دوش ميکشند. اين فيلم به دليل هوشمندي و جسارت کارگردان، کاملا متفاوت از قالب سينماي ايران است. در اين فيلم، هنگامه قاضياني نقشي متفاوت را بازي کرده و در عين حال نقش خود را به خوبي ايفا کرده است. از سوي ديگر، جمشيد هاشمپور بعد از سالها به نقش اصلياش بازگشته و در نقش «بدمن» ظاهر شده است.
بازي جمشيد هاشمپور هم نقطهعطفي در فيلم است که جديت داستان را باورپذيرتر ميکند. عليرضا کمالي نيز در نقش خود به خوبي جا افتاده و تقريبا بازي يکدستي ارائه داده است. بر اين اساس ميتوان گفت نقطهقوت بازيگري فيلم، مثلث عليرضا کمالي، هنگامه قاضياني و جمشيد هاشمپور است. فيلم «هاري» در رابطه با آدمهاي امروزي جامعه ما است و فيلمي شهري به حساب ميآيد و از سينماي کلاسيک پيروي نميکند و ديدگاه و نوع روايت منحصربهفرد و خاص خود را دارد.
از ديد کلي فيلم معضلات اجتماعي روز که منگنهوار انسانها را له ميکند را مدنظر قرار داده و بيشتر اين مصائب را در زيرساختهاي اقتصادي و بافت طبقاتي جامعه جستوجو ميکند. گذشته نافرم و تصميم به جبران آن که تبديل به درد شده و در نهايت دست و پا زدن براي رسيدن به خوشبختي تم اصلي داستان فيلم است. چيزي که فيلم به خوبي نشان ميدهد «هاري» به معناي واقعي کلمه است.
هار بودن انسان امروز، وحشيگري براي رسيدن به خواستههاي کثيف و... که نويسنده فيلمنامه به خوبي توانسته تلخي اين صفت حيواني را در شکل انسانياش نشان دهد. بر اين اساس، فيلم هاري با نگاهي که به آنچه زير پوست شهر ميگذرد، رويکردي انتقادي در طرح و بيان قصه خود دارد؛ قصهاي که فساد ناشي از مناسبات بيمار اقتصادي را بازتاب ميدهد و تاثير مخرب آن را بر فروپاشي اخلاقي هدف قرار داده است.
در فيلم دو دوست قديمي و همخانه به نام سياوش (عليرضا کمالي) و شاهرخ (ميلاد کيمرام) که هر کدام با انگيزه و پيشزمينههاي متفاوت در يک قمار مالي گرفتار شدهاند، روندي را در رفاقت خود طي ميکنند که پايان آن تلخ است. در طرح رفاقتهاي زخمخورده در فيلم هاري، نامردي و نامراديهاي روزگار نقش اساسي را داراست. بر اين اساس «هاري» نگاهي تلخ و گزنده به جهان و جامعهاي بيرحم را به تصوير ميکشد که همه چيز با حکمراني پول رقم ميخورد؛ پولي که در نهايت قهرمان قصه را از سيري صعودي تا سقوط به نقطه صفر ميرساند.
در اين سلوک بيپايان و در انتهاي فيلم سياوش به نامزدش ميگويد بايد يک چيزهايي را در درونم تغيير دهم. گويي پايان اين اضمحلال، اراده معطوف به تغيير است. آنچه که به عنوان يک اصل در جنس بازيگري فيلم بنا به اقتضاي قصه شکل ميگيرد، دوگانگي است که رگههايي از آن در نوع بازي اغلب بازيگران ديده ميشود. با اين حال، شخصيت سياوش به عنوان شخصيتي قرباني، متمايز ميشود و جنس نقشآفريني عليرضا کمالي به ويژه درونگراييهاي عصيانگرايانهاش و سهمي که اين نقش در کليت قصه دارد، بازي او را برجستهتر کرده و بار اصلي درام بر روي شانههاي او پيش ميرود.
شخصيتي درونگرا که در تضاد بين خود و جامعه پيرامونش در حال کشمکش است. او خلافکار بالذات نيست. او قرباني و محصول رويکرد سيستمي و ساختاري افرادي است که در آن فقط ناجوانمردان فاتح نبردند. در جايي از فيلم رئيس (جمشيد هاشمپور) نيز بر اين سخن تاکيد ميکند: هرچه حرامزادهتر باشي بيشتر برد خواهي کرد! بدين ترتيب «هاري» تصويري عريان از پليدي انسان در چنبره منافع شخصي و جبر پول در سيستمي سرمايهسالارانه است.
فيلم از پيرنگهاي خوبي برخوردار و روايت غيرخطي را براي بيان قصه خود انتخاب ميکند و مبتني بر عنصر غافلگيري است. شايد نقطه اوج آن هم در صحنه پاياني باشد که نقاب از چهره آدمهاي پيرامون سياوش برداشته ميشود و او ميفهمد که از همه رودست خورده است. «هاري» چنانکه از عنوان آن نيز پيداست تبديل انسان به حيواني درنده را به تصوير ميکشد و فلسفه آن بازنمايي از جامعه هابزي است: انسان گرگ انساني است که در پس اين شرايط و در فيلم سقوط آدمي در دره پستي را ميتوان با عرياني هرچه تمامتر احساس کرد؛ تصويري بيرحمانه از آدمهايي که از پلشتي و پليدي خود، هويت ميگيرند.
هاري
کارگردان: اميراحمد انصاريبازيگران: هنگامه قاضياني
عليرضا کمالي
مينا ساداتي
حسين سليماني
ميلاد کيمرام
جمشيد هاشمپور