آیا در اقتصاد خیر و شر داریم؟

توماس زدلاچک از معدود نویسندگانی کسانی است که پایه‌های علم اقتصاد را لرزاند‌اند. او عضو شورای ملی اقتصاد در پراگ است و آثارش جزو پرفروش‌ترین کتاب‌هاست. زدلاچک در اقتصاد خیر و شر در رشته اقتصاد تجدیدنظر اساسی می‌کند و فرض‌های ما را درباره جهان به چالش می‌کشد. اقتصاد را نه‌فقط پژوهشی ریاضی بلکه در واقع پدیده‌ای فرهنگی و محصول تمدن می‌داند: اقتصاد که کار خود را از فلسفه آغاز کرد با تاریخ و افسانه و دین و اخلاق در هم تنیده است. حتی پیچیده‌ترین الگوی ریاضی هم در واقع داستان و حکایت است؛ کوشش ماست برای فهم عقلانی جهان پیرامون‌مان. علم اقتصاد هم جهان را توصیف و هم معیارهای بهنجاری را تبیین و وضعیت آرمانی را مشخص می‌کند. در سراسر کتاب پرسش‌های فرا اقتصادی دقیق و هوشمندانه‌ای مطرح می‌‌شود: معنا و هدف اقتصاد چیست؟ آیا می‌توانیم هر کاری را که به لحاظ فنی قادر به انجام آن هستیم به لحاظ اخلاقی انجام دهیم؟ اقتصاد خیر و شر با برتر نهادن حکمت فیلسوفان و شاعران بر الگوهای خشک ریاضی، تغییر شیوه محاسبه ارزش اقتصادی را نوید می‌دهد.

کتاب «اقتصاد خیر و شر» (جست‌وجوی معنای اقتصاد از گیل گمش تا وال استریت) نوشته توماس زدلاچک به تازگی با ترجمه احد علیقلیان منتشر و راهی بازار نشر شده است. نسخه اصلی این کتاب در سال 2011 منتشر شده است.

این کتاب با برتر قرار دادن حکمت فیلسوفان و شاعران بر الگوهای خشک ریاضی، تغییر شیوه محاسبه ارزش اقتصادی را نوید می دهد. در سراسر این کتاب، پرسش های فرااقتصادی دقیقی مطرح می شود.

برای این کتاب، پیشگفتاری به قلم واسلاو هاول رئیس‌جمهور فقید و درگذشته جمهوری چک نوشته شده است.

این کتاب دو بخش اصلی و 14 فصل دارد. «اقتصاد باستان و فراسوی آن» و «اندیشه‌های کفرآمیز» دو بخش اصلی هستند که 14 فصل را با این عناوین در بر می‌گیرند: حماسه گیل گمش، عهد عتیق، یونان باستان، مسیحیت، دکارت مکانیک، کندوی رذایل برنارد مندویل، آدم اسمیت آهنگر اقتصاد، نیاز به آزمندی، پیشرفت آدم جدید و اقتصاد سبت، محور خیر و شر و کتاب‌های مقدس علم اقتصاد، تاریخ دست نامرئی بازار و انسان اقتصادی، تاریخ روح حیوانی، فراریاضیات و اربابان حقیقت. پس از این فصول، فصل نتیجه‌گیری هم با این عنوان درج شده است: آنجا که چیزهای وحشی هستند.

در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم: چون چیزهای مادی و بنابراین مکان را می‌توان ظاهرا فقط با حواس درک کرد، تجربه‌گرایی، به معنایی فلسفی، با عقل‌گرایی در تضاد قرار می‌گیرد. اما دکارت می‌کوشد سخت به این روش عقل‌گرایانه بچسبد؛ روشی که خودش راه را برای آن هموار می‌سازد. البته اگر حواس چیزی را متفاوت با عقل بگوید، آنچه عقل می‌گوید درست است. گرچه ما آن واقعیت را نمی‌بینیم، عاقلانه‌تر آن است که به توضیح منطقی اعتماد کنیم. همچنین چیزهایی هست که برای حواس ما قابل درک نیست؛ حواس ما در بعضی عرصه‌ها کور و گنگ است، و عقل می تواند به جاهایی برود که حواس را به آن راه نیست. گرچه «در واقعیت» نمی‌توان ذرات را تا بی‌نهایت خرد کرد، در اندیشه (تخیل)‌مان قادر به انجام این کار هستیم. پس جهان واقعی نمود جهان عقلانی است، نه جهانی که از تجربه «محض» می‌شناسیم.

اما اصلا از کجا می‌توانیم مطمئن شویم جهان بیرونی پدیده‌ها (و بنابراین مکان نیز) وجود دارد، اگر نمی‌توانیم به حواس‌مان اطمینان کنیم؟

اقتصاد خیر و شر؛ جست‌وجوی معنای اقتصاد از گیل گمش تا وال استریت

نویسنده: توماس زِدلاچک

مترجم: احد علیقلیان

نشر: فرهنگ نشر نو، 1396

قیمت: 55 هزار تومان

تعداد صفحات: 552