جایر بولسونارو و موج راست افراطی: ظهور «ترامپ برزیل»

در حوزه سیاست برزیل، ماه گذشته سیاستمدار جدیدی ظهور کرد که معروف است به ترامپ برزیل. جاییر بولسونارو یکی از جنجالی‌ترین فیگورهای سیاسی این کشور، اعلام کرد که در انتخابات سراسری سال 2018 برزیل اعلام کاندیداتوری خواهد کرد. او خطاب به مردم برزیل در زمان اعلام حضورش گفت: «شما با یک سردار ارتش روبه‌رو خواهید بود. من قدرتمندترین کاندیدای ریاست جمهوری در سال 2018 خواهم بود؛ مطمئن باشید.» اما جالب‌تر از همه سوابق بولسونارو است. او در مقام سردار ارتش برزیل در زمان حکومت دیکاتوری دهه‌های گذشته این کشور خدمت کرده است. همچنین در اوایل دهه 90 نماینده ایالت ریو دو ژانیرو در مجلس برزیل بوده، اما بیش از هرچیز به‌خاطر مواضع نژادپرستانه، بیگانه‌هراس و جنسیت‌زده‌اش در برزیل مشهور است. این قبیل اظهارات، او را به ترامپ برزیل ملقب کرده است. همچنین بولسونارو، در منتهای طیف سیاسی راست افراطی در برزیل قرار دارد. وی به خانواده و تباری تعلق دارد که سال‌ها برای دیکتاتوری سابق برزیل جنگیده و در سالیان اخیر نیز طرفدار سفت و سخت مداخله ارتش برزیل در فعل و انفعالات سیاسی داخلی بوده است. او مخالف ممنوعیت شکنجه، حقوق زنان، سیاهان و دیگر اقشار متفاوت برزیل است. در مقاله‌ای که نشریه  Interceptدر سال 2014 منتشر کرد، بولسونارو را به‌عنوان منفورترین فرد در میان سیاستمداران برزیل شناخته است. او در سالیان اخیر، مجموعه‌ای از عجیب‌ترین و نفرت‌انگیزترین اظهار نظرها را در مورد مسائل مختلف ابراز کرده است. برای مثال، یک‌بار به یک حقوقدان و وکیل زن گفت او حتی شایسته بدترین توهین‌ها هم نیست. همچنین او فرزند خود را به‌ دلایل شخصی با یک تصادف ساختگی اتومبیل کشت. او از دیکتاتوری صراحتا دفاع و عملا کشتار کارگران بی‌زمین را همیشه ستایش. بولسونارو مدافع حمل اسلحه است. بدتر از همه این است که حمایت از او در کشوری که بعد از کودتا علیه لولا و روسف، در یکی از بدترین انواع رکود اقتصادی و گسترده‌ترین فسادهای سیاسی قرار دارد، هر روز رو به گسترش است. همین موضوع سبب شده تا همگان ظهور بولسونارو را در پیوند با ظهور پدیده ترامپ در آمریکا و ماکرون در فرانسه ببینند. در هرسه کشور، ما شاهد بحران در نظام سیاسی هستیم که شامل نخبگان سیاسی و احزاب موجود سیاسی است. همچنین شاهدیم در متن این بحران، نیرویی بیگانه ظهور می‌کند که مدعی است نظام سیاسی را به هم خواهد ریخت؛ اما نکته این‌جاست که نیروی بیگانه برای اصول سیاست موجود، هیچ ارزش و احترامی قائل نیست. برای نمونه ترامپ در آمریکا هرگونه کارکردی از هنجارهای سیاسی موجود را مورد هتاکی قرار داد. هرچند در مورد بولسونارو باید این را متذکر شد که او سرمایه‌دار خیلی بزرگی در زمینه املاک و مستغلات نیست. اما او برای مدت زمان طولانی در نقطه پیکان رهبری راست افراطی بوده و بی پروا از نظامی‌گری، امنیت و ارزش‌های خانوادگی دفاع می‌کند. مهم‌تر از همه اینها، بولسونارو با اینکه چیز چندانی از اقتصاد نمی‌داند، اما از دستورالعمل نئولیبرالی در زمینه مالیات‌ها و تجارت آزاد دفاع می‌کند. در 26 سال گذشته، او عضو یکی از هفت حزب اقلیت سیاسی در برزیل، یعنی حزب سوسیال مسیحی که کمتر از 3 درصد کرسی‌ها را در مجلس در اختیار دارد، بوده است. او یکی از قدرتمندترین اسلحه‌داران برزیل و نیز یکی از هواداران پر‌و‌پا قرص کتاب مقدس و آموزه‌های آن است که توانسته ملاکان بزرگ برزیلی را حول کلیسای آوانجلیکا متحد کند. در کنار اینها او یک لابی قدرتمند اسلحه‌ساز را به‌وجود آورده است. همچنین هوادار جنبش تی‌پارتی برزیل در منتها‌الیه راست افراطی است که سازماندهی گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی دارد و به شکل فعالی در کودتا علیه دیلما روسف در سال 2015 فعال بود. این چرخش سیاسی اگر در برزیل رخ دهد، این کشور به سمت سیاست محافظه‌کارانه افراطی خواهد چرخید. چرخش رأی مردم به سوی بولسونارو به این دلیل است که او حزب ستیز، سیاست‌ستیز و فسادستیز و دارای افکار شوونیستی است. بولسونارو سعی دارد خود را مردسالار و خشن نشان دهد؛ در شرایطی که رهبر مردمی برزیل یعنی لولا حذف شده و ممکن است نتواند در انتخابات سال آینده شرکت کند. بولسونارو به‌دلیل محبوبیت مردمی شبه فاشیستی‌اش، خطر بسیار بزرگی است. طرفدارانش او را «افسانه» و «قهرمان» می‌نامند. دلایل محبوبیت او بسیار شبیه دلایل محبوبیت دونالد ترامپ در انتخابات آمریکاست. او گفته است که می‌خواهد کاربرد خشونت را به سیاست برگرداند و از به‌کارگیری خشونت علیه طبقات سنتی سیاسی برزیل یا هرکس دیگر نمی‌ترسد. در شرایطی که حزب کارگران برزیل میلیون‌ها نفر را توانست در دهه‌های گذشته از فقر خارج و تبعیض اقتصادی و اجتماعی علیه حاشیه نشینان را کاهش دهد، بولسونارو ممکن است تمام این دستاوردها را بر باد دهد. او محبوب‌ترین سیاستمدار در میان ثروتمندان برزیل است. لوییس ‌ایناسیو ‌لولا‌ داسیلوا که رهبر سابق حزب کارگران برزیل بود، در انتخابات سال بعد شرکت خواهد داشت، ولی او اکنون هم، در معرض اتهام فساد است؛ هرچند این فساد ساختگی و گامی برای کودتا علیه او و دولت مردمی برزیل بود. اگر لولا از این اتهامات تبرئه نشود، آنگاه درهای ورود برای ظهور بولسونارو یا همان ترامپ برزیل باز خواهد شد. باید توجه داشت که هر دوی این افراد از طریق توهین و بی‌احترامی به دیگران و انتقاد کور به وضع موجود، می‌خواستند و می‌خواهند به قدرت برسند. اگر نخبگان سیاسی برزیل و نیز رسانه‌های شرکتی با او به توافق برسند و همچنین نیروهای چپ با او مبارزه نکنند، هیچ بعید نیست که او حتی در صورت شرکت لولا، فاتح انتخابات سال آتی برزیل شود.