نوآوری اجتماعی برای سالمندان: توانمندسازی از طریق نهادهای مردمی

به‌کارگیری نوآوری اجتماعی و استفاده از توان نهادهای مردمی و محلی از مؤلفه‌های ضروری سیاستگذاری اجتماعی در جهان پیچیده امروز است و بدون به‌کارگیری این ظرفیت‌ها، دولت‌ها نخواهند توانست در حیطه‌های مختلف زندگی اجتماعی با مسائل و مشکلات جامعه مقابله کنند.

این مسئله در مورد پدیده سالخوردگی جمعیت و پیامدهای آن نیز صادق است.

علاوه بر اقدامات و سیاست‌هایی که در سطح کلان و ملی برای بهبود وضعیت زندگی سالمندان و بازنشستگان انجام می‌شود، مجموعه‌ای از برنامه‌ها نیز وجود دارد که عمدتاً توسط نهادهای محلی و مردمی انجام می‌شوند.

مثال این دست از نهادها می‌تواند یک مدرسه، یک موسسه خیریه، یک شهرداری یا یک کارآفرین باشد. ویژگی غالب این اقدامات، به‌کارگیری خلاقیت و نوآوری و استفاده از ظرفیت‌های محلی برای کمک به سالمندان و بازنشستگان است.

در نتیجه مفهوم محوری در اینجا «نوآوری اجتماعی» است. نوآوری اجتماعی، راه‌حل‌های جدید (محصولات، خدمات، مدل‌ها، کسب‌وکار، فرایندها و غیره) است که همزمان نیازهای اجتماعی را مؤثرتر از راه‌حل‌های فعلی برآورده کرده و منجر به بهبود و یا ایجاد قابلیت‌ها و روابط جدید و استفاده بهتر از دارایی‌ها و منابع می‌شود.

در تعریفی دیگر فعالیت‌ها و خدماتی نوآورانه به شمار می‌آیند که با هدف برآورده کردن یک نیاز شکل گرفته‌‌اند و عمدتاَ به وسیله سازمان‌هایی شکل می‌گیرند و گسترش می‌یابند که اهداف اصلی آنها اجتماعی است.

همانطور که از تعاریف برمی‌آید نوآوری‌های اجتماعی از نوآوری‌های کسب و کار متمایزند زیرا انگیزه و نوع سازمان در آنها متفاوت است؛ در حالی‌که نوآوری های کسب‌وکار به کسب سود و به حداکثر رساندن آن معطوف‌اند، نوآوری‌های اجتماعی اهدافی عموما اجتماعی دارند.

نوآوری اجتماعی به دنبال بهبود رفاه افراد و جوامع از طریق اشتغال، مصرف و یا مشارکت است و هدفش فراهم کردن راه‌حل‌های بهتر برای مشکلات افراد و جوامع است .نوآوری اجتماعی می‌تواند اشکال مختلفی داشته باشد؛ خدمات و محصولات، فرایندها، قوانین و مقررات و فعالیت‌های جدید. همچنین نوآوری اجتماعی می‌تواند در بخش عمومی یا بخش خصوصی و نهادهای جامعه مدنی صورت پذیرد.

کان (2013) هم معتقد است میان نیازهای سالمندان و شرایط موجود شکاف وجود دارد و نوآوری‌های اجتماعی در حوزه سالمندان با توجه به افزایش امید به زندگی و مسائل جدید جوامع باید سه خواسته اصلی افراد سالمند را مورد توجه قرار دهد:

1) هدف داشتن در زندگی- افراد سالمند باید احساس کنند که به‌عنوان یک کارمند، مشاور، داوطلب، کارآفرین، کارفرما یا راهنما مفید هستند و ارزش گذاشته می‌شوند. این امر هم در نقشی رسمی و هم در فضای غیررسمی در خانواده و در میان دوستان، هم در بازار کار و هم خارج از آن صادق است.

2) حس خوشبختی- زندگی در شرایط سلامتی مناسب، فعالیت فیزیکی و ثبات روحی. این حس خوشبختی شادی، حق انتخاب، کنترل، صمیمیت و روابط شخصی را هم شامل می‌شود.

3) حس راحتی در محل و ارتباط با دیگران- مهم است که هر جا زندگی می‌کنند، حس راحتی داشته باشند. مهم است فرد جایی که دوست دارد زندگی کند تا بیشترین حد ممکن مستقل بوده و به شبکه حمایتی اجتماعی متصل باشد.

بر این اساس نوآوری اجتماعی افراد سالمند را نه به‌عنوان باری بر دوش جامعه بلکه منبعی ارزشمند می‌داند. نوآوری اجتماعی مشارکت آن‌ها در جامعه را امکان‌پذیر می‌کند و آن‌ها را به‌عنوان مشارکت‌کنندگان فعال و نه مصرف‌کنندگان صرف می‌بیند. زیربنای همه این‌ها بهبود کیفیت زندگی سالمندان و تأکید بر جابه‌جایی توجه و تمرکز از درمان و مستمری به رویکردی کل‌گرایانه به رفاه افراد سالمند است.

 

1- توسعه مشارکت سیاسی و اجتماعی  سالمندان

مشارکت سالمندان را جلب کنید

مهمترین عاملی که به تداوم حیات بشر یاری رسانده، مشارکت میان انسان‌هاست تا جایی که هیچ فرد یا ملتی  بدون کمک دیگران نمی‌تواند به حیات خویش ادامه دهد. همچنین در میان سالمندان، اگر سالمند بداند که در جامعه می‌تواند تاثیرگذار باشد، این امر کمک می‌کند که او احساس از پا افتادگی یا طرد اجتماعی نکند و منزوی نشود.

مشارکت‌های اجتماعی سالمندان می‌تواند راهبرد خوبی در ارتقای کیفیت زندگی آنان داشته باشد. این مساله کمک می‌کند تا سالمندان دچار مشکلات روحی و روانی نشوند؛ زیرا خیلی از سالمندان وقتی از جامعه و خانواده جدا می‌شوند با مشکلات روحی و روانی مواجه می‌شوند.

 

در ادامه به دو تجربه موفق دو کشور که سالمندان توانسته‌اند در فرایندهای سیاسی و تصمیم‌گیری برای خود و جامعه محلی اثرگذار باشند اشاره می شود.

 

پرتغال

بودجه‌ریزی  مشارکتی برای سالمندان

در سال 2014 شهرداری منطقه‌ای کوچک در شمال شرق پرتغال

 (به نام Alfandega da Fe) که جمعیتی بیش از 5 هزار نفر دارد، برای سالمندان 60 ساله و بالاتر این امکان را فراهم کرد که طرح‌های خود را برای تأمین نیازهای این بخش از جامعه در منطقه ارائه کنند. این منطقه از سال 1981 حدود 3 هزار نفر از جمعیتش کاسته شده و اکنون حدود یک‌سوم جمعیت آن را افراد بالای 65 سال تشکیل می‌دهند. در نتیجه نیازی فوری برای فرصت دادن به سالمندان جهت ارائه راه‌حل‌هایشان برای چالش‌هایی پیش رو در این منطقه اغلب روستایی احساس می‌شد.

هر سال افراد سالمند می‌توانند پیشنهادهای خود را به‌صورت فردی یا گروهی از طریق سازوکارهای پیش بینی شده در فصل بهار مطرح کنند. سپس این طرح‌ها با مقامات اداری شهرداری بررسی می‌شود تا اجرایی بودن آن ارزیابی شده و برای شورای شهروندان سالمند جهت بررسی در پاییز ارسال شود. شهرداری برای طرح‌های نوآورانه که توسط شورا انتخاب شود 10 هزار یورو  تخصیص می‌دهد و این طرح ها را در برنامه سالانه شهرداری قرار می‌دهد.

 

ولز

شورای سالمندان

شورای سالمندان در سال 2005 در ولز با هدف تقویت اهداف استراتژی سالمندان منطقه نیث پورت تالبوت تأسیس شد. هدف این استراتژی برای شنیده شدن صدای سالمندان برگزاری مجموعه‌ای از رویدادهای «حرف خود را بزنید» بود. از دل مباحث این رویدادها، ایده تشکیل شورای سالمندان شکل گرفت. شورای سالمندان یک نهاد 12 نفره مستقل متشکل از افراد بالای 50 سال است که از طریق یک فرایند انتخاب عمومی به این سمت منصوب می‌شوند.

به این نمایندگان آموزش‌های لازم داده شده تا بتوانند در فرایند سیاستگذاری در منطقه نقش فعالی ایفا کنند. تمرکز آن‌ها بر مسائل محلی و ملی است که بر زندگی سالمندان تأثیر دارد و تلاش می‌کنند دغدغه‌ها و حساسیت‌های سالمندان را وارد حیطه سیاستگذاری و تصمیم‌گیری می‌کنند. اعضای این شورا هر سال دو بار با مقامات محلی جلسات ثابت دارند و مسائل را با آن‌ها در میان می‌گذارند.

 

2- تسهیل فعالیت‌های داوطلبانه

اجازه بدهید احساس مفید بودن داشته باشند

فعالیت داوطلبانه یکی از مهم‌ترین جنبه‌های مشارکت اجتماعی سالمندان و تقویت احساس مفید بودن برای آن‌هاست. تحقیقات نشان می‌دهد که مشارکت داشتن در فعالیت‌های عمومی و داوطلبانه خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن کهنسالی به ویژه آلزایمر را تا 80 درصد کاهش می‌دهد. این در حالی است که یک چهارم مبتلایان به زوال عقل در این دوره حداقل فعالیت‌های اجتماعی را داشته‌اند.

با توجه به اینکه بازنشستگان و حتی سالخوردگان بخش مهمی از نیروی انسانی و حتی سرمایه‌های اجتماعی ما هستند که چنانچه احساس از کارافتادگی و سربار دیگران بودن داشته باشند، نه‌تنها به صورت فردی که حتی به لحاظ اجتماعی نیز زیان‌آور و آسیب‌رسان می‌شوند.  آن دسته‌ای از سالمندان و بــازنشستگان که چــنین نیستند می‌توانند در بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی و داوطلبانه شرکت کنند و هم خودشان احساس مفید بودن داشته باشند و  هم بخشی از نیازهای جامعه را مرتفع کنند.

 

کانادا

سالمندان سوزوکی

بنیاد دیوید سوزوکی در کانادا، از داوطلبان سالمند برای فعالیت‌های مرتبط به حفاظت از محیط‌زیست استفاده می‌کند. هدف کلی این برنامه‌ها آگاهی بخشی عمومی در مورد تغییرات آب و هوایی و اقلیمی، مفهوم پایداری زیست‌محیطی، آلودگی و سایر موضوعات مرتبط با محیط‌زیست است. افراد سالمند داوطلب برای همکاری می‌توانند در جلسات گروهی یا جلسات مشورتی حضور یابند یا مطالب خود را به‌صورت آنلاین منتشر کنند.

افراد سالمند عضو این گروه تلاش می‌کنند تا سایر افراد سالمند و جوانان را به فعالیت برای حفظ محیط‌زیست ترغیب کنند. این کار نمونه‌ای از استفاده از توان بازنشستگان و سالمندان از طریق فعالیت‌های داوطلبانه برای افزایش آگاهی‌های اجتماعی در جهت افزایش خیر عمومی است.

 

بریتانیا

برنامه داوطلبان بازنشسته و سالمند

 برنامه داوطلبان بازنشسته و سالمند در بریتانیا افراد بالای 50 سال را تشویق می‌کند تا در منطقه محل زندگی خود کارهای داوطلبانه انجام دهند. در حال حاضر بیش از 14 هزار داوطلب سالمند در سرتاسر انگلستان، اسکاتلند و ولز فعالند. در مورد اعضای این گروه‌ها هم محدودیتی وجود ندارد؛ داوطلبان معلول هم به کار دعوت می‌شوند و حد بالایی سن هم برای پذیرش عضو داوطلب وجود ندارد. این نهاد به‌عنوان بخشی از نهاد خیریه بزرگ داوطلبان خدمات محلی شکل گرفته است.

هدف اولیه این نهاد هم مقابله با انزوای سالمندان و حس بی‌هدفی در زندگی است که برخی افراد بازنشسته و سالمند دچار آن می‌شوند. در این برنامه از تجربه و مهارت افراد عضو برای بهبود شرایط محل زندگی‌شان نیز استفاده می‌شود. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد برای بسیاری داوطلبان، فعالیت در این نهاد به مهم‌ترین فعالیت معنا بخش در زندگی‌شان بدل شده است. پروژه‌های محلی که به‌وسیله خود داوطلبان اجرا می‌شوند بسیار متنوع‌اند و به خود داوطلبان بستگی دارند. معمولاً این پروژه گستره وسیعی از فعالیت‌ها از بخش سلامت گرفته تا محیط‌زیست و آموزش و میراث فرهنگی را در برمی‌گیرد.

 

آمریکا

خبرنگاران سالمند

خبرنگاران سالمند یک وب‌سایت خبری به آدرس seniorcorrespondent.com است که تمامی افراد فعال در آن افراد سالمند هستند. کمپانی سیگنال هیل این برنامه را اجرایی کرده و هدف آن شنیده شدن صدای سالمندان و مطرح‌شدن وقایع از منظر این گروه است. در برنامه‌های این وب‌سایت مسائل مرتبط با سالمندان بیشتر از سایر منابع خبری برجسته می‌شود و گزارشگران سالمند از اقصی نقاط جهان برای دیگران اطلاع‌رسانی می‌کنند.

نکته مهم در این وب‌سایت این است که هدف گردانندگان، فراهم کردن رسانه‌ای است که برای همه سنین مفید بوده و بیش از آنکه به شکاف و تضاد توجه کند به دنبال روشنگری امور از منظر عقل و خرد باشد. این وب‌سایت همواره تلاش می‌کند تا مشارکت افراد سالمند را برای به اشتراک گذاشتن تجربیات زندگی خود جلب کند و از این طریق به بهبود وضعیت زندگی این جمعیت کمک کند.

 

3- تشویق فعالیت‌های‌جسمی و ورزشی

کمک کنید ورزش کنند

موضوع سلامت از جمله محورهای اصلی سالمندشدن فعال است که با فعالیت‌های فیزیکی و ورزشی پیوند دارد. بی حرکتی و رخوت در دوره سالمندی و بازنشستگی پیامدهای نامطلوب جسمی و روحی برای افراد به همراه دارد و در نتیجه هدف مستقیم یا غیرمستقیم بسیاری برنامه‌ها به تحرک واداشتن سالمندان است. در گذشته بیشترین توجه معطوف به تشویق افراد جوان و میانسال برای شرکت در فعالیت‌های بدنی بود و توصیه برنامه ورزشی به منظور حفظ توانایی‌های افراد سالمند رواج چندانی نداشت.

با ارتقاء معیار امید به زندگی و بیشتر شدن تعداد افراد سالمند مرد و زن، توجه متخصصان جوامع مختلف به سوی ورزش و تحرک سالمندان به عنوان یک موضوع جدی مورد توجه قرار گرفته است .در اینجا به‌طور مشخص به سه تجربه موفق جهانی در مورد تشویق سالمندان به ورزش و تحرک اشاره می‌شود.

 

چین

نرمش‌های گروهی سالمندان  هم‌محله‌ای

سالمندان چینی در شهرهای بزرگ و متوسط این کشور در محله خود با هماهنگی مقامات محلی اقدام به  نرمش‌های جمعی می‌کنند که برگرفته از سنت‌های تاریخی و یوگا است. افرادی که به یک محله یا روستا متعلق هستند و عمدتا در گروه سنی بالاتر از پنجاه سال و غالبا زنان هستند، قبل از غروب آفتاب و یا قبل از شروع ساعت کار رسمی مراکز اداری و تجاری در فضای عمومی و میادین شهر جمع شده و برای مدتی نزدیک به یک‌ساعت به فعالیت‌های حرکتی مفرح می‌پردازند.

به حدی این فعالیت گروهی فراگیر شده که برخی مراکز خرید در شهرهای بزرگ از این تجمعات حمایت کردند که نهایتا با دخالت شهرداری‌ها و سازمان‌های اجتماعی مجددا این برنامه جمعی به راه افتاد و اکنون به یک رسم رایج و متداول درآمده است. این فعالیت گروهی هیچگونه هزینه‌ای برای شرکت‌کنندگان نداشته و اکنون به‌صورت یک جنبش اجتماعی فراگیر جهت بهبود وضع جسمانی و همچنین روحی گروه سنی میانی و سالمندان جامعه و ارتقای سطح ارتباط اجتماعی و تعاملات فرهنگی طبقه متوسط جامعه درآمده و مورد حمایت دولت نیز قرار گرفته است.

 

آمریکا

بهبود تناسب ‌اندام

«بهبود تناسب ‌اندام» یک برنامه و فعالیت‌ ورزشی است که برای سالمندان اجرا می‌شود. این برنامه ابتدا در سال 1993 در واشینگتن اجرا شد، اما امروز در بیش از 500 محل با حضور بیش از 40 هزار سالمند در سرتاسر آمریکا اجرا می‌شود. یک آژانس غیرانتفاعی ملی به نام «خدمات سالمندان»  این برنامه را اجرا می‌کند که فعالیت اصلی‌اش ارتقای سالمندشدن مثبت از طریق مراکز سالمندان و برنامه‌های مداخله‌ای است. مرکز تحقیقات ارتقای سلامت دانشگاه واشینگتن وظیفه ارزیابی علمی طرح‌های این نهاد را برعهده دارد. کلاس‌های بهبود تناسب ‌اندام عموماً یک‌ساعته هستند و سه بار در هفته در محل‌های مختلف از قبیل مراکز سالمندان، بیمارستان‌ها و امثال آن برگزار می‌شود. یک مربی آموزش‌دیده در هر سازمان این جلسات را هدایت می‌کند. 

 

  ایتالیا

برنامه پیاده‌روی گروهی

برنامه پیاده‌روی‌ گروهی برنامه‌ای است که در ایتالیا توسط مقامات محلی برگزار می‌شود و به‌طور خاص به حوزه سلامت سالمندان مرتبط می‌شود. عضویت در این گروه‌های پیاده‌روی که در آن افراد چندین‌بار در طول هفته پیاده‌روی گروهی می‌کنند، محدودیت سنی خاصی ندارد اما معمولاً برای افراد سالمند جذابیت بیشتری دارند.

حتی در میان سالمندان گروه‌هایی که دارای بیماری‌های مزمن مانند دیابت یا بیماری‌های روانی هستند بیشتر مورد توجه برگزارکنندگان این برنامه هستند. اگرچه این برنامه‌ها عمدتاً با محوریت افزایش تندرستی است اما در درون آن مجموعه قدرتمندی از روابط فردی و دوستانه نیز شکل می‌گیرد. در نتیجه روحیه جمعی یکی از فاکتورهای اصلی در این گروه‌ها محسوب می‌شود. در این گروه‌ها علاوه بر منافع حاصل از فعالیت‌های حرکتی، فرصت ملاقات با دیگران، تبادل تجربیات و جلوگیری از انزوا و افسردگی نیز برای شرکت‌کنندگان وجود دارد.

 

4- استفاده  گسترده از فناوری ارتباطات

آن‌ها را به  جهان آنلاین  وارد کنید

تکنولوژی‌های نوین می‌تواند زندگی را برای سالمندان راحت‌تر نماید. با استفاده از فناوری‌های جدید، می‌توان برای ارتقای ایمنی و مراقبت از سالمندان و کاهش انزوای اجتماعی آن‌ها استفاده کرد. تکنولوژی‌های هوشمند به افرادی که به‌ علت شرایطی سنی، فیزیکی و روانی در خانه به کمک‌های اضطراری، پیشگیری از آسیب‌های جدی، سیستم‌های یادآوری، تجویز دارو و افرادی که مشکل شنوایی، بینایی ویا اختلالات شناختی دارند کمک می‌کند تا خسارات وارده به آنها به حداقل برسد.

اگرچه ابتدا بیشتر در مورد خانه‌های هوشمند گران‌قیمت سرمایه‌گذاری‌های زیادی شد اما امروزه آنچه بیشتر به‌کار می‌آید، استفاده از تلفن‌های همراه و نرم‌افزارهای ارزان‌قیمت و در دسترس عموم است. به‌علاوه استفاده از اینترنت و اعتمادبه‌نفس استفاده از این تجهیزات نیز در میان سالمندان رشد پیدا کرده است.  به طور کلی یافتن راه‌حل‌های جدید در مورد سالمندان نه‌تنها به پیشرفت پژوهش‌های فناوری کمک می‌کند بلکه می‌تواند یک دوران طلایی را برای سالمندان به ارمغان آورد.

 

بکارگیری فناوری در کمک به سالمندان در سه حوزه قابل‌طبقه‌بندی است:

فناوری‌های کمک‌رسان: این فناوری‌ها، دستگاه‌ها یا سیستم‌هایی هستند که به افراد کمک می‌کنند کاری را انجام دهند که بدون این وسیله کمک قادر به انجام آن نیستند یا انجام یک کار را آسان‌تر و ایمن‌تر می‌کند. در سال‌های اخیر استفاده از فناوری‌های کمک‌رسان در خانه‌ها رو به افزایش است و به تداوم استقلال سالمندان کمک می‌کنند.

فناوری‌های مدیریت شخصی: این فناوری‌های کمک می‌کند تا فرد کنترل سلامت شخصی و مدیریت مراقبت خود را به دست گیرد. به‌عنوان نمونه بسیاری خدمات درمانی به این سمت حرکت کرده‌اند که مراقبت از بیماری‌های مزمن را به جای بیمارستان یا کلینیک در منزل انجام دهند. استفاده از فناوری‌های ارتباطی می‌تواند از محدودیت‌های زمانی و مکانی در ارائه این خدمات بکاهد.

فناوری‌های اجتماعی: این فناوری‌ها عموماً به تشکیل شبکه‌های غیررسمی برای سالمندان در فضای مجازی منجر می‌شوند. نمونه خوب این دست فناوری‌ها، سرویس آنلاین ارتباط با دوستان، همسایگان و مراقبت‌کنندگان به نام تایز است که به افراد فرصت می‌دهد با اطرافیان در تماس باشند و قرارهای مراقبت را تنظیم کنند.   با این تقسیم‌بندی از اقسام مختلف فناوری‌هایی که می‌تواند به کمک سالمندشدن فعال بیاید، در ادامه به تعدادی از شناخته‌شده‌ترین نوآوری‌های اجتماعی در حوزه سالمندان و فناوری اشاره می‌شود.

اسپانیا

اپلیکیشن  VinclesBCN

-بارسلونا مانند بسیاری شهرهای دیگر با مسئله سالخوردگی جمعیت روبه‌روست و سهم افراد بالای 65 سال در آن تا سال 2040 از 20 درصد به 25 درصد می‌رسد. حتی در منطقه‌ای با تراکم جمعیت بالا مانند بارسلونا که به‌طور سنتی روابط خانوادگی و ساختار محلی قدرتمند وجود دارد، امکان انزوا و تنهایی سالمندان وجود دارد. برای مقابله با این مسئله در بارسلونا اپلیکیشنی با نام VinclesBCN طراحی شده است که افراد سالمند در معرض خطر را با خانواده و همسایه‌هایشان مرتبط ساخته و شبکه مراقبت‌های اجتماعی را تقویت می‌کند.

این اپلیکیشن می‌تواند بر روی تبلت یا گوشی تلفن هوشمند نصب شود و به افراد سالمند کمک می‌کند تا به‌سادگی با شبکه اجتماعی خود ارتباط برقرار کنند، شبکه‌های همکاری مراقبتی ایجاد کنند و به‌طور ساده و امن پول منتقل کنند. این اپلیکیشن کمک می‌کند تا از تنهایی و انزوای سالمندان کاسته شود و شبکه‌های مراقبت رسمی و غیررسمی تقویت شوند.

 

ایتالیا

بانک از طریق اینترنت

شرکت یونیکردیت در ایتالیا در دو سال گذشته مطالعات فراوانی در مورد افراد سالمند استفاده‌کننده از خدمات مالی و بانکی انجام داده است. در اولین مرحله این پروژه، هدف طراحی یک سیستم خدمات بانکی خانگی ساده‌شده بود که برای سالمندان امکان استفاده داشته باشد. این سیستم فرصت دسترسی به خدمات اینترنتی را فراهم می‌کرد و مشکلات موجود در استفاده از این خدمات را کاهش می‌داد همه افراد می‌توانستند برای عملیات بانکی مانند نقل‌وانتقال پول، پرداخت قبض یا چک کردن موجودی از آن استفاده کنند.

این سیستم در سه زبان و برای دستگاه‌های مختلف از قبیل گوشی تلفن همراه، لپ‌تاپ، تلویزیون و تبلت طراحی شده است. در فاز دوم این پروژه، این شرکت اکنون تلاش می‌کند تا استفاده‌کنندگان از این خدمات را افزایش دهد و دایره خدمات‌گیران گروه‌های بیشتری از قبیل افراد نابینا، ناشنوا یا افراد با ناتوانایی‌های حرکتی را هم فرا گیرد. به‌علاوه آنها تلاش می‌کنند امنیت استفاده از این ابزارها را نیز برای جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی افزایش دهند و حس امنیت و حفظ حریم خصوصی را در استفاده از خدمات بانکی ارتقا دهد.

 

اسپانیا

سیستم هشداردهنده فی-یرلس

سیستم هشداردهنده فی-یرلس، پروژه‌ای اروپایی است که در بارسلونا اجرا می‌شود و هدف آن کمک به سالمندانی است که در خانه تنها زندگی می‌کنند. این سیستم از طریق به‌کارگیری حسگرهای بصری و صوتی، خطرات احتمالی برای یک سالمند را تشخیص می‌دهد.

 دود آتش، آب‌گرفتگی، زمین خوردن یا تغییرات ناگهانی در زندگی روزمره به سبب بدتر شدن وضعیت سلامتی از جمله خطراتی است که این سیستم نسبت آن‌ها حساس است. هدف نهایی این پروژه کاهش موانع مانند ترس و نگرانی از برابر سالمندان به‌ویژه افراد دارای زوال عقل یا کاهش جزئی فعالیت شناختی است تا بتوانند تحرک بیشتری داشته باشند. برای استفاده از این سیستم ابتدا از طریق مصاحبه با افراد نیازهای آنان شناسایی می‌شود و سپس پس از طراحی و به‌کارگیری سیستم، از طریق تعامل میان استفاده‌کننده و طراحان، سیستم ارتقا می‌یابد تا با شرایط هر فرد منطبق شود.

 

سامانه هوشمند هشداردهنده حیاتی برای سالمندان

این سامانه هوشمند برای سالمندان ساخته شده و با اتصال به یک شبکه الکترونیکی و حسگرهای خاص، نظام پشتیبان سلامت و درمان افراد سالمند را از وقوع اتفاقاتی که برای فرد بازنشسته و سالمند مطلع می‌سازد. نهاد محلی پشتیبان بلافاصله پس از اطلاع از مشکل سلامت بیمار سالمند که مستقل زندگی می‌کند در اسرع وقت کلیه خدمات درمانی را از نزدیک‌ترین مرکز درمانی و پزشکی محل ارسال می‌کند. این سیستم هوشمند که با هزینه اندک قابل نصب است به سالمندان کمک می‌کند تا بخش عمده‌ای از ترس و هراس‌شان از حوادث احتمالی کاسته شود و با آرامش فکری بیشتری به زندگی تنها ادامه دهند.

از طرف دیگر باعث می‌شود بسیاری از مراحل اداری و سازمانی برای رسیدگی به سالمندان بیمار کاسته شود. سازمان‌های مسئول خدمات‌رسانی به سالمندان رغبت بسیار زیادی به این سیستم الکترونیک نشان داده‌اند زیرا از طریق این سامانه نه‌تنها هزینه‌های سازمانی خود را کاهش داده‌اند بلکه نظام اطلاعات جامع از سالمندان را به نحوی تکمیل کرده‌اند که باعث شده بسیاری از هزینه‌های جانبی ارائه خدمات به سالمندان کاهش یابد. بکارگیری این سیستم باعث آسودگی خاطر فرزندان و خانواده این سالمندان نیز شده است.

5 - تقویت همبستگی بین‌نسلی

شکاف نسلی را کم کنید

سالمندشدن جمعیت و تغییرات در نگرش‌ها و سبک زندگی افراد سبب تغییرات مهم در ارتباط میان نسل‌ها شده است. در دنیای جدید بعد خانواده‌ها در حال کوچک شدن است و خانواده‌های گسترده رو به‌ زوالند. این تغییرات به دنبال خود تفاوت‌های نسلی را تشدید کرده و تنش و جدایی نسلی را تشدید کرده است. بر این اساس تقویت همبستگی بین‌نسلی گامی مهم برای بهبود سلامت و رفاه افراد سالمند و جامعه به‌طور کلی از طریق تقویت پیوندهای سست شده است.

یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش میزان همبستگی بین‌نسلی، میزان تماس میان آن‌هاست. اگرچه در درون خانواده این ارتباط بین‌نسلی تقریباً بالاست، اما خارج از محیط خانواده معمولاً این ارتباطات در حد بسیار پایینی وجود دارد. اهمیت این روابط برای سالمندان این است که در آنها حس معنای زندگی و هدفدار بودن را تقویت می‌کند. در ادامه نمونه‌هایی از تجربیات موفق جهانی در این حوزه معرفی می‌شوند.

 

چین

مرکز خدمات محلی لوشان 

-مرکز خدمات محلی لوشان در سال 1992 با استفاده از یک ساختمان عمومی رها شده در منطقه لوشان با همکاری دولت چین تشکیل شد. در حال حاضر این مرکز تنها خانه گروهی آزاد برای سالمندان در چین است که در آن دو گونه خدمات مختلف به جوانان و سالمندان در کنار هم ارائه می‌شود. این امر سبب شده تا سالمندان استفاده‌کننده امکان برقراری ارتباط با جوانان را در حین فعالیت‌های خود داشته باشند.

در این مرکز خدمات به قیمت ارزان ارائه می‌شود و خدمات متنوع آن امکان مشارکت افراد سالمند و تقویت همبستگی‌های بین‌نسلی را فراهم می‌کند. یکی از برنامه‌های بین‌نسلی در این مرکز، کمپ‌های تابستانی است که کودکان 6 تا 11 سال در آن شرکت و افراد سالمند نقش مدیریت و برگزاری کلاس‌های آموزش و تفریحی را ایفا می‌کنند.

 

اسپانیا

کودکستان برای همه سنین 

اوفکام (OFECUM) یک اتحادیه غیرانتفاعی در گرانادای اسپانیاست و همه فعالیت‌هایش بر ترویج سالمندی مولد و فعال متمرکز است. این نهاد با همکاری یک موسسه که چهار کودکستان در منطقه دارد، پروژه‌ای را آغاز کرد که در آن تصورات غالب در مورد کودکستان را به چالش می‌کشید. در این پروژه، کودکستان به جای اینکه مکانی برای حضور افراد بین 0 تا 6 سال باشد، به فضایی چندنسلی و میان‌نسلی بدل شد که در آن خدمات نه فقط برای کودکان بلکه برای همه سنین ارائه می‌شود.

 دو هدف اصلی این پروژه‌ها عبارتند از 1) یافتن راه‌های جدید برای داوطلبان سالمند جهت مشارکت فعال و معنادار در جامعه و 2) حمایت از فعالیت‌های آموزشی کودکستان‌های دولتی محلی که تمایل با برقراری ارتباط با جامعه محلی را دارند. در برنامه‌های این کودکستان‌ها، کودکان با افراد سالمند در گروه‌های مشترک فعالیت می‌کنند. گروهی از هنرمندان شامل موزیسین‌ها، عکاسان و نویسندگان هر بار ایده‌هایی مطرح می‌کنند تا همکاری بین‌نسلی را در این فضا ترغیب کنند.

 

ایتالیا

پروژه پیه دیبوس، رساندن کودکان به مدرسه

این یک برنامه همراهی بچه‌ها تا مدرسه است که در لمباردی ایتالیا اجرا می‌شود و هدف آن ترغیب افراد سالمند به فعالیت‌های بدنی و تحرک است. این برنامه سه هدف اصلی را دنبال می‌کند:1- ترغیب فعالیت‌های بدنی روزانه برای سالمندان جهت مقابله با چاقی و بیماری‌های مزمن2-ایجاد فرصتی برای تقویت روابط صمیمانه میان والدین، پدربزرگ و مادربزرگ‌ها و کودکان از طریق همراهی در مسیر مدرسه 3- کاهش آلودگی هوا و ترافیک.

پیه دیبوس محصول همکاری میان مقامت محلی، مدارس، خانواده‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد است. در این طرح یک فرد سالمند، گروهی از بچه‌ها را تا مدرسه همراهی می‌کند تا پیاده به مدرسه برسند. مشارکت در این طرح و اختصاص زمانی در روز برای همراهی کودکان در مسیر مدرسه، تجربه مناسبی برای سالمندان جهت مشارکت در امور اجتماعی است. 

 

6- متناسب‌سازی مسکن و محیط شهری

شهر را برای آنها آماده کنید

امروزه نیاز افراد سالمند به محیط‌های مسکونی که در آن بتوانند مدت زمان بیشتری بطور مستقل و بدون نیاز به کمک دیگران زندگی کنند در حال افزایش است. مسکن یک فرد سالمند باید متناسب با نیازهای مراقبتی او باشد. علاوه بر مسکن، طراحی محیط‌های شهری نیز باید با توجه به نیاز سالمندان باشد.

منظر شهری، ساختمان‌ها، نظام حمل‌ونقل و مسکن می‌تواند عامل تحرک، رفتار سالم، مشارکت اجتماعی و خود تحقق‌بخشی آحاد جامعه و یا اینکه می‌تواند عامل ترس، انزوا، محدودیت حرکتی و طرد اجتماعی گروهی خاص مانند سالمندان یا معلولان باشد. در این بخش به طرح‌هایی اشاره می‌شود که هدف اصلی آن متناسب‌سازی مسکن و محیط شهری برای به حداکثر رساندن امکان استفاده برای همه افراد جامعه از جمله سالمندان است.

 

اسپانیا

نقشه سالمندی در منطقه

یکی از اقدامات شرکت تحقیق و نوآوری تکنالیا، تهیه نقشه سالمندی در ایالت باسک اسپانیا است. بر اساس این طرح، مناطقی که در این ایالت نسبت افراد بالای 65 سال در آن‌ها از 20 درصد بالاتر است شناسایی شده و اطلاعات آن برای استفاده در اختیار شهرداری‌ها قرار گرفت. این اطلاعات با داده‌های مرتبط با ویژگی‌های محیطی و کالبدی مناطق شهری و روستایی مقایسه شد.

در نتیجه این مقایسه، مناطقی که بیشترین آسیب‌پذیری را برای سالمندان دارند شناسایی شد. هدف نهایی این پروژه این بود که در مناطق با بیشترین مشکل برای سالمندان اقدامات اصلاحی برای محیط شهری و همچنین مسکن انجام شود. اطلاعات به‌دست‌آمده از این طرح به مقامات محلی کمک می‌کند تا سیاست‌ها و راهبردهای سالمندشدن فعال را در حوزه محیط شهری و مسکن طراحی و عملی کنند.

 

ژاپن

برنامه‌های کاهش هزینه حمل‌ونقل عمومی

بسیاری از شهرهای بزرگ برای سالمندان این امکان را فراهم کرده‌اند تا به‌طور مجانی یا با هزینه کم از خدمات سیستم حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند. مثلاً دولت محلی توکیو با همکاری اتحادیه اتوبوسرانی توکیو، برنامه‌ای با عنوان کارت نقره‌ای توکیو راه‌اندازی کرده‌ است. همه شهروندان بالای 70 سال در توکیو می‌توانند این کارت را به قیمتی مناسب تهیه و به‌طور رایگان یک سال از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند.

هدف از این برنامه افزایش مشارکت فعال سالمندان از طریق ایجاد محیط دوستدار همه سنین در شهر بوده است. البته این طرح در برخی شهرها با مشکل مواجه شده؛ مثلاً در اوزاکا، زمانی که این طرح شروع شد، تعداد سالمندان زیاد نبود اما با رشد سریع جمعیت این بخش از جامعه، هزینه‌های این پروژه به‌شدت افزایش یافت و امروز به مشکلی برای این شهر تبدیل شده است.

 

اسپانیا

راهنمای طراحی خانه برای سالمندان

یک سازمان به نام تحقیق و نوآوری تکنالیا در اسپانیا پروژه‌ای اجرا کرده که هدف آن تهیه یک دستورالعمل برای طراحی مسکن جهت زندگی افراد بالای 65 سال است. در این طرح بر اساس نیازهای افراد سالمند، ویژگی‌های محیطی و تجهیزات مورد نیاز خانه‌ها طراحی می‌شود. برای رسیدن به این اهداف، موارد زیر مورد توجه بوده است:

  تعریف ملزومات پایه طراحی برای همه فضاهای زندگی در مسکن

  شناخت ظرفیت و محدودیت‌های فیزیکی و شناختی سالمندان و پیامدهای آن برای طراحی محیط بیرونی

  بازطراحی فضاهای خانه برای انطباق آن‌ها با شرایط و نیازهای سالمندان

  تعریف خصوصیات حداقلی (ابعاد، رنگ و ...) مبلمان مورد نیاز در خانه

  تعریف بخش‌های قابل تغییر در طراحی در طول زمان برای انطباق با نیازهای جدید سالمندان

  تهیه یک دستورالعمل معماری و تجهیز جهت تأمین نیازهای سالمندان خصوصاً برای فضاهایی چون آشپزخانه، دستشویی، اتاق‌خواب، غذاخوری و همچنین دسترسی به خانه.

هدف این پروژه در نهایت این است استقلال فردی و رفاه سالمندان در منزل خودشان را تأمین کند که این کار را از طریق طراحی الگوی مسکن مناسب برای سالمندان انجام می‌دهد.

 

7- آموزش و توانمند سازی سالمندان

آموزش را فراموش نکنید

یکی از جنبه‌های بسیار مهم سالمندشدن فعال برخورداری از امکان آموزش برای سالمندان است که اغلب تحت مقوله «یادگیری مادام‌العمر» مطرح می‌شود. یادگیری مادام‌العمر شامل فعالیت‌های آموزشی رسمی و غیررسمی است که در طول دوران زندگی با هدف افزایش دانش، مهارت و توانایی‌های فرد با اهداف شخصی، مدنی، اجتماعی یا مرتبط با اشتغال انجام می‌شود.

آموزش مادام‌العمر جنبه عملکردی دارد. یعنی باعث افزایش توانمندی شغلی افراد شده و سبب می‌شود دوره‌ای طولانی‌تر در بازار کار باقی بمانند. به‌علاوه آموزش مادام‌العمر بعدی فرهنگی هم دارد؛ یعنی آموزش به‌عنوان یک کالای مصرفی که سبب می‌شود تا افراد سالمند فعال بمانند و قادر به مشارکت در جامعه خود باشند.

 

ژاپن

آموزش بزرگسالان و سالمندان

آموزش سالمندان و بزرگسالان در ژاپن بخشی از طرح فراگیر یادگیری مادام‌العمر محسوب می‌شود که به‌عنوان یک سیاست کلی در دو دهه اخیر در این کشور اجرا شده است و تأکید دارد همه شهروندان باید این امکان را داشته باشند که دوران آموزش را در سرتاسر حیات خود در همه شرایط و مکان‌ها ادامه دهند. از جمله برنامه‌های اجرا شده در این طرح این است که بسیاری از دانشگاه‌ها دوره‌های آموزشی برای گروهای مختلف از جمله افراد سالمند که به سن بازنشستگی نزدیک می‌شوند برگزار می‌کنند.

این دوره‌ها معمولاً در مکان‌های عمومی و محلی ارائه می‌شوند و همه امکان استفاده از آن‌ها را دارند. هدف از این آموزش‌ها هم آموزش‌های شخصی و هم آموزش‌های شغلی برای آغاز دوره‌ای جدید در زندگی است. نکته مهم برگزاری این جلسات این است که بر اساس ارزیابی‌های انجام شده برای گروه‌های سنی بالای 60 سال تقویت ارتباط‌های شخصی با دیگران، یافتن دوستان جدید و برخورداری از یک زندگی با معنا در دوران پیری از جمله مواردی است که افراد بالای 50 سال به عنوان انگیزه خود برای شرکت در این دوره‌ها اعلام کرده‌اند.

 

آمریکا

آینده‌ات را جستجو کن 

 

«آینده‌ات را جستجو کن» تعدادی کارگاه‌ آموزشی برای شهروندان سالمند بالای 50 سال است که در آن از افراد خواسته می‌شود در مورد آینده خود و گام بعدی در زندگی‌شان فکر کنند. این کارگاه‌ها افراد سالمند را تشویق می‌کند که به دنبال ایده‌های جدید برای دوران آتی زندگی باشند. در جلسات این کارگاه به موضوعاتی چون مسائل اثربخش در زندگی، شور و اشتیاق و هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی پرداخته می‌شود.

در این جلسه افراد در مورد اینکه چه چیز در زندگی‌شان بیشترین رضایت را به همراه داشته و بر آن‌ها اثر داشته صحبت می‌کنند. افراد به این فکر می‌کنند که در کجای زندگی قرار دارند و استعدادهایشان چیست و به دنبال کشف و ارزیابی انگیزه‌ها، ارزش‌ها، اشتیاق‌ها، علایق، استعدادهای شخصی، نقاط قوت و آرزوهای خود هستند. در این جلسات، متخصصان امور شغلی و سایر افراد آموزش‌دیده در حوزه تغییرات مهم زندگی به افراد کمک می‌کنند تا برای آینده خود برنامه‌ریزی کنند.

 

چک

صحبت درباره پیری: کمپینی علیه سالمندستیزی

یک کمپین بلندمدت عمومی در جمهوری چک از سال 2010 آغاز شد تا علیه پیشداوری‌ها و عقاید قالبی منفی نسبت به سالمندان مبارزه کند و هدفشان تعریف تبعیض علیه سالمندان، تذکر به جامعه در مورد ارزش و تجربه سالمندان، احیا و برجسته کردن مسائل مرتبط به سالمندان و تشویق جوانان برای مشارکت در گفتگوهای بین‌نسلی بوده است. یکی از علایق اصلی این کمپین فراهم کردن امکان گفتگو میان نسل‌ها است و به دنبال این است که خود شخص و نه سن او باید در این گفتگو اهمیت داشته باشد.

 این کمپین به دنبال نشان دادن تصویری مثبت‌تر از سالمندان و مبارزه با پدیده سالمندستیزی است. علاوه بر کمپین «صحبت درباره پیری»، این کمپین چند طرح دیگر برای افزایش کیفیت زندگی افراد سالمند اجرا کرده است. از جمله ایجاد یک خط تلفن اضطراری برای سالمندان که خدمات مشاوره، ارائه اطلاعات در مورد سلامت و رفاه و همچنین دسترسی به خدمات اجتماعی را ارائه می‌کند.

 

8- اشتغال سالمندان

بازار کار  را برای آنها آماده کنید

 

اشتغال در دوران سالمندی و بازتعریف سالمندی یکی از جنبه‌های سالمندشدن فعال است. با افزایش امید به زندگی و به رغم بالا رفتن سن بازنشستگی در بسیاری کشورها، افراد 20 تا 30 سال از عمر خود را در دوران بازنشستگی به سر می‌برند. در بخش سیاست‌های ملی نشان داده شد که یکی از شاخص‌های مهم سالمندشدن فعال، مشارکت سالمندان در بازار کار است. در این بخش چند پروژه محلی که در این راستا فعالیت می‌کنند، معرفی می‌شوند.

 

 

  انگلستان

کارآفرینی سالمندان

طرح شاهزاده یک سازمان خیریه در انگلستان است که در سال 1999 تأسیس شده است. طرح شاهزاده تنها سازمان ملی است که به افراد بالای 50 سال بیکار یا دارای مشکلات شغلی کمک می‌کند تا خوداشتغال شوند. این موسسه در سرتاسر بریتانیا کارگاه‌هایی برگزار می‌کند که در آن افراد از کمک‌های آموزشی و مشاوره‌ای موسسه برخوردار می‌شوند. موسسه طرح شاهزاده یک برنامه مشاوره نیز دارد که هدف آن برقراری ارتباط مراجعه‌کننده با یک مشاور مناسب جهت انتقال تجربیات موفق و راهنمایی است.

این موسسه از همه افرادی که حداقل پنج سال در حوزه‌هایی چون راه‌اندازی کسب‌وکار، طراحی کسب‌وکار، استخدام افراد، حسابداری و مالیات یا فروش و بازاریابی سابقه دارند دعوت می‌کند تا با این موسسه همکاری کنند و تجربیات خود را در اختیار دیگران قرار دهند. این افراد باید حداقل چهار ساعت در ماه را به فعالیت در شرکت اختصاص دهند و دوره‌های آموزشی مشاوره را طی کنند. با توجه به آنچه گفته شد این موسسه توانسته است تا سال 2012 به راه‌اندازی 1500 کسب‌وکار و خلق 2000 شغل جدید در بریتانیا کمک کند.

 

  چین

تعاونی زنان سالمند

امروز بیش از 143 میلیون زن سالمند در این کشور زندگی می‌کنند و رشد سالمندان به‌ویژه زنان سالمند از جمله مسائلی است که چین بشدت با آن درگیر است. در این طرح که در چین توسط تعاونی شهروندان سالمند اجرا می‌شود، تعاونی‌های محلی زنان تشکیل شده و به آن‌ها برای تولید صنایع‌دستی آموزش داده می‌شود. این تعاونی‌ها درآمدی برای این زنان کم‌درآمد و فقیر به همراه دارد و به آن‌ها که یکی از آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه هستند به این شیوه کمک‌رسانی می‌شود. تعاونی شهروندان سالمند تعدادی مراکز ویژه سالمندان را در نقاط مختلف تأسیس کرده که از طریق آن مجموعه‌ای از خدمات رفاهی-بهداشتی به آنها ارائه می‌کند.

 

ایتالیا

کار بالای 40 سال

بیکاری ضربه‌ای به سلامت و رفاه افراد صرف‌نظر از سن آن‌هاست، اما معمولاً سیاستگذاران در مقوله بیکاری بیشتر متوجه جوانان می‌شوند. وقتی یک فرد جوان بیکار است معمولاً می‌تواند از حمایت والدین خود بهره گیرد، اما وقتی کسی در دهه‌های چهل و پنجاه زندگی بیکار شود، نه‌تنها چنین حمایتی ندارد بلکه این شرایط بر خانواده خود او هم اثرات منفی خواهد داشت. برای توجه به این مسئله در سال 2003، اتحادیه داوطلبانه کار بالای 40 سال در ایتالیا تشکیل شد. هدف این اتحادیه این است که با سازمان‌های موجود در بازار اشتغال برای بالا بردن شانس یافتن شغل برای افراد میانسال و سالمند همکاری کند.

 این اتحادیه یک آژانس کاریابی نیست بلکه اتحادیه‌ای است که برای تغییرات قانونی و مقابله با سالمندستیزی لابی و در پروژه‌های مطالعاتی نوآورانه و طرح‌های مبارزه با موانع کار، دستمزدی برای افراد میانسال و سالمند مشارکت و فعالیت می‌کند. درآمد این اتحادیه از حق عضویت اندک اعضا، کمک‌های اهدایی و درآمد حاصل از پروژه‌های تحقیق و آموزش است که بخش اصلی فعالیت در آن‌ها داوطلبانه است.

در طی سال‌های گذشته این اتحادیه چند پروژه شاخص انجام داده است از جمله پروژه Maieuta که در این پروژه  افراد بالای 40 سال که شغل‌شان از دست می‌دهند، هیچ مدرک مهارت شغلی برای جستجوی کار جدید ندارند. اما به واسطه شغل‌های قبلی مهارت‌هایی به‌دست آورده‌اند که می‌تواند به آنها کمک کند. اعطای مدارک رسمی برای مهارت‌های قبلی افراد جهت ارتقای اعتمادبه‌نفس ازدست‌رفته به دنبال دوران بیکاری هدف این پروژه است. همچنین این اتحادیه برای کسانی که تمایل به راه‌اندازی کسب‌وکار خود دارند، خدمات حمایتی ارائه می‌کند.