یک خوشبینی نامحتمل

ترجمه: آیدین غلامزاده | دیتون در بخش‌های زیادی از کتاب فرار بزرگ به مشکلات پیچیده و راه‌حل‌های بالقوه و موجود پرداخته است. با این حال، پیام اصلی دیتون شدیدا مثبت و باشکوه است و مملو از معیار‌هایی مانند این که: «چقدر ما زندگی می‌کنیم، چقدر سالم و خوشحال هستیم، چقدر می‌دانیم» و بیان این‌که زندگی هرگز بهتر نشده، ولی آنچنان مهم است که به آن ادامه می‌دهیم تا شرایط بهبود یابد.

با گذشت سال‌ها پس از بحران مالی و پیامد‌های آن، نوستالژی اقتصادی می‌تواند جذابیت‌های خاصی داشته باشد. در ایالات متحده، مردم از اواسط قرن بیستم سخن به میان می‌آورند که مصادف بود با رشد و پویایی اقتصادی طبقه متوسط. از سویی دیگر، در اروپا و ژاپن نیز بسیاری از مردم دهه ۸۰ میلادی را به خاطر دارند، یعنی سال‌های قبل از تولد یورو و انفجار حباب‌های اقتصادی ژاپن. حتی در چین و هند که به عنوان دو قطب اقتصاد پویا و رو به رشد در جهان شناخته می‌شوند، بخشی از جامعه، سال‌های قبل از رشد ناگهانی اقتصادی را تحسین می‌کنند.

بزرگترین دستاورد کتاب «فرار بزرگ» نوشته آنگوس دیتون، ایجاد چشم‌اندازی است برای درک این تفکرات. دیتون، استاد اقتصاد دانشگاه پرینستون، تحقیقات و نوشته‌های گسترده‌ای در توصیف مشکلات جهان، مانند نابرابری درآمد در کشور‌های ثروتمند، مشکلات بهداشتی در چین و ایالات متحده و یا H.I.V در آفریقا دارد.

دیتون مطمئنا آگاه است که برخی از خوانندگان ادعاهاش را با شک و تردید دنبال می‌کنند، به خصوص افرادی که نظام پولی را بر نیاز‌های اساسی انسان ترجیح می‌دهند. اما او این شک و تردید‌ها را با توضیحات گسترده و گرانبهایی در جهت بهبود کیفیت زندگی به نقد می‌کشد. امید به زندگی از سال ۱۹۰۰، تا ۵۰ درصد افزایش یافته و همچنان در حال افزایش است و با وجود رشد انفجاری جمعیت، کیفیت زندگی به طور متوسط افزایش یافته است. از سال ۱۹۸۱ به بعد سهم افرادی که با کمتر از ۱ دلار در روز (به ترتیب با نرخ تورم) زندگی می‌کردند، ۴۲ درصد بود که در سال‌های اخیر تا ۱۴ درصد کاهش یافته است. با اینکه نابرابری در بسیاری از کشور‌ها افزایش یافته، اما به‌نظر می‌رسد نابرابری جهانی رو به کاهش است که این امر ناشی از کاهش نابرابری در کشور‌های آسیایی است.

البته بسیاری از این تغییرات، اخیرا رخ داده و برای خوانندگان دایتون در ایالات متحده و اروپا بسیار دور از حد تصور است. در دنیای صنعتی شده امروز، می‌توان به راحتی بر خبر‌های بد (مانند افزایش بسیار کند دستمزد‌های پایین و افزایش چاقی) تمرکز و برای حواس‌پرتی مخاطبان مادی‌گرا از اخبار آخرین نوآوری‌ها (مثلا جدیدترین آیفون) استفاده کرد، اما این نیز بسیار اشتباه است. سرعت پیشرفت ممکن است در غرب با کاهش روبه‌رو شده و حتی برای اقشار خاصی از جامعه متوقف شده باشد. با این حال، برای بیشتر مردم این پیشرفت هنوز متوقف نشده است.

انقلاب دیجیتال و گسترش حمل‌ونقل هوایی این امکان را برای مردم فراهم ساخته که به راحتی با دوستان و خانواده خود در هر فاصله مکانی ارتباط برقرار کنند. بزرگترین پیشرفت در برابر سرطان و بیماری‌های قلبی در ۲۰ تا ۳۰ سال گذشته رخ داده است.

وقتی مردم از آمریکای پس از جنگ سخن می‌گویند، به احتمال زیاد به زندگی زنان، آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار، همجنسگرایان، لزبین‌ها، کاتولیک‌ها، یهودیان، مورمون‌ها، لاتین‌ها، آمریکایی‌های آسیایی‌تبار یا افراد معلول اشاره‌ای نخواهند کرد. اکثر ما می‌توانیم نسخه‌های مینیاتوری این داستان را در خانواده‌هایمان پیدا کنیم. پدربزرگ دیتون بعد از بازگشت از جنگ جهانی اول در یک معدن اسکاتلندی به عنوان سرپرست شروع به کار کرده بود، همچنین پدر وی که تقریبا دو برابر پدربزرگش عمر کرد، مهندس عمران بود. پدربزرگ او پس از فرار از دست نازی‌ها به نیویورک مهاجرت کرده و در سال ۱۹۵۰ بعد از ابتلا به سرطان در سنین جوانی درگذشت. اگر طب مدرن فقط چند دهه زودتر پیشرفت می‌کرد، ممکن بود پدرش در کنار پدربزرگش رشد کند. امروزه خانواده‌های زیادی وجود دارند که حداقل عضوی از فامیل یا دوست خود را در سال‌های قبل از پیشرفت طب از دست داده‌اند.

شاید تاثیرگذارترین و در عین حال نگران‌کننده‌ترین موضوع این باشد که پیشرفت اجتناب‌ناپذیر است. بشریت بیشتر تاریخ خود را صرف پیشرفت نموده، نه زندگی و افزایش درآمد. دایانون می‌نویسد: کسانی که به قدر کافی خوش‌شانس باشند که در ایام کودکی از مرگ فرار کنند، سالیان درازی تجربه زندگی در فقر را داشته‌اند. عنوان «فرار بزرگ» دیتون اشاره به روندی است که در طول سال‌های روشنگری آغاز و مسبب پیشرفت شده است. دانشمندان، پزشکان، بازرگانان و مقامات دولتی با آزمایش و آزمون و خطا به صورت مدام در حال جستجوی حقیقت بوده‌اند. تعریف امانوئل کانت از روشنگری اینچنین است: «جرأت اندیشیدن داشته باش!»، «در به کارگیری فهم خود شهامت داشته باش». در نتیجه بعد از انقلاب صنعتی به تئوری‌ها و آزمایش‌هایی پرداخته شد که به درمان بیماری‌های منجر به مرگ زودرس می‌پرداخت.

نوشته‌های دیتون همواره در دسترس خوانندگان است. بیشتر اوقات، او نوشته‌های خود را تکرار می‌کند یا به موضوعات تکنیکی می‌اندیشد که به هیچ‌وجه مورد علاقه همه نیست، مانند محاسبه نرخ ارز. اما خوانندگانی که به دنبال یادگیری برخی از مسائل اقتصادی هستند بدون مطالعه کتابی آکادمیک می‌توانند از نوشته‌های او سود ببرند. به طور کلی کتاب‌های «فرار بزرگ» و «بهتر شدن» (نوشته چارلز کنی، ۲۰۱۱) می‌توانند منابع مختصر و خوبی برای درک شرایط جهان کنونی باشند.

سوال بزرگ و بدون پاسخ این است که سرعت پیشرفت در جهان چگونه ادامه خواهد یافت؟ دیتون با احتیاط بیان می‌کند که نسبت به شرایط خوشبین است. با اینکه او معتقد است عواملی همچون گرایش زمین همچنان تهدیدی است جدی و فراتر از تغییرات اقلیمی، اما رشد اقتصادی به تدریج کاهش یافته و نابرابری در بیشتر کشور‌های ثروتمند افزایش یافته است، در حالی‌که طبقات متوسط و فقیر با درآمد متوسط رو به پایینی به زندگی خود ادامه می‌دهند. در ایالات متحده شرایط بسیار اسفناک است به طوری که به‌رغم ادعا‌های مطرح شده در حوزه رشد و پویایی اقتصادی تقریبا ۹۹ درصد از مردم آمریکا در سطح رفاهی متوسط رو به پایین زندگی می‌کنند، در حالی که در فرانسه شرایط به مراتب بهتر است و در کشور چین که با کاهش رشد اقتصادی مواجه است، ادامه این شرایط حتی ممکن است به جنگ منجر شود.

دانش - به عنوان آموزش و پرورش - مهمترین موتور بهبود شرایط بشری است. دیتون با استفاده از داده‌ها به این نتیجه می‌رسد رشد اقتصادی در کشور‌های توسعه‌یافته و حتی توسعه‌نیافته رابطه مستقیمی دارد با افزایش سطح و کیفیت آموزش و پرورش. با گسترش دانش، سطح بهداشت عمومی، پزشکی و رژیم غذایی نیز دچار تغییرات محسوسی خواهد شد. متأسفانه، امروزه دانش و حقایق در کشور‌های با سیستم بنیادگرا اغلب دفاعی هستند و در کشور‌های غربی اغلب دیدگاه دگماتیستی نسبت به تغییرات آب و هوا و سیاست‌های اقتصادی دارند، در صورتی که نخبگان راست و چپ، ارزش آموزش برای مردم و تلاش برای بهبود سطح مدارس حتی با صرف هزینه‌ها و زمان زیاد را عقلانی می‌دانند. درست است که بسیاری از بزرگترین مشکلات امروز، از جمله رشد اقتصادی، آموزش و پرورش و آب و هوا، راه‌حل‌های ساده‌ای ندارند، اما راه‌حل‌های ارائه شده برای بهبود فقر و مرگ زودهنگام تا حدودی کارساز بوده؛ اگرچه یافتن این راه‌حل‌ها دشواری و مشکلات زیادی نیز به همراه داشته است. کتاب دیتون نوشته‌ای است الهام‌بخش برای تمام انسان‌هایی که به آینده خوشبین هستند.